GS. Vương Hồng Vũ, Giám đốc Trung tâm Ngoại giao Kinh tế, Viện Quan hệ Quốc tế thuộc Đại học Ngoại thương Bắc Kinh (Trung Quốc) đã trả lời phỏng vấn Báo Thế giới & Việt Nam về ý nghĩa và kỳ vọng đối với chuyến thăm cấp Nhà nước Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cũng như đề xuất các biện pháp thúc đẩy quan hệ song phương trong tương lai.

Toàn bộ nội dung bài phỏng vấn như sau:

GS. Vương Hồng Vũ. (Ảnh: NVCC)

Xin Giáo sư cho biết ý nghĩa và kỳ vọng đối với chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm?

Chuyến thăm lần này trước hết là một sự kiện ngoại giao mang tính chiến lược, có ý nghĩa nối tiếp quá khứ, mở ra tương lai.

Tầm quan trọng của chuyến thăm không chỉ nằm ở cấp cao nhất của nghi thức ngoại giao, mà còn ở việc diễn ra vào thời điểm then chốt khi quan hệ hai nước Trung Quốc và Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ.

Tháng 12/2023, hai bên tuyên bố xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Trung-Việt có ý nghĩa chiến lược; tháng 8/2024, đồng chí Tô Lâm trên cương vị Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã thăm Trung Quốc.

Và vào tháng 4/2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam, thúc đẩy quan hệ song phương bước vào giai đoạn phát triển mới.

Việc liên tục triển khai các chuyến thăm của Lãnh đạo cấp cao cho thấy quan hệ Trung-Việt có tính kế thừa chiến lược và sự ổn định chính sách rất cao.

Từ góc độ quan sát ngoại giao, ý nghĩa của chuyến thăm lần này thể hiện qua ba phương diện chính:

Thứ nhất, tăng cường hơn nữa trao đổi chiến lược cấp cao. Hai nước Trung Quốc và Việt Nam là láng giềng xã hội chủ nghĩa, sự dẫn dắt của Lãnh đạo cấp cao hai Đảng, hai nước luôn là đặc trưng nổi bật cho sự phát triển ổn định của quan hệ song phương.

Trong lịch trình chuyến thăm của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, phía Trung Quốc đã thu xếp các cuộc hội đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, và các cuộc hội kiến với Thủ tướng Lý Cường, Ủy viên trưởng Nhân đại Triệu Lạc Tế, Chủ tịch Chính hiệp Vương Hộ Ninh, cho thấy hai bên mong muốn thông qua đối thoại cấp cao để đưa ra quy hoạch hệ thống hơn cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Thứ hai, thúc đẩy chuyển hóa các nhận thức chung thành kết quả hợp tác cụ thể. Tuyên bố chung những năm gần đây cho thấy trọng tâm hợp tác không còn bó hẹp trong lĩnh vực chính trị và thương mại truyền thống, mà mở rộng sang kết nối hạ tầng, đầu tư, chuỗi cung ứng, đổi mới sáng tạo và giao lưu nhân văn.

Có thể thấy, các nhận thức chung cấp cao đang ngày càng được cụ thể hóa bằng sự kết nối về thể chế và các dự án hợp tác thực chất, giúp quan hệ song phương bền vững hơn.

Thứ ba, phát đi tín hiệu tích cực về sự ổn định, hợp tác và phát triển ra khu vực và thế giới. Trong bối cảnh kinh tế quốc tế và khu vực còn nhiều bất định, việc hai nước Trung Quốc và Việt Nam duy trì trao đổi cấp cao mật thiết và làm sâu sắc quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện sẽ góp phần ổn định kỳ vọng thị trường, đóng góp cho hợp tác Trung Quốc-ASEAN và sự vận hành ổn định của chuỗi cung ứng khu vực.

Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và phu nhân đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân tại thủ đô Bắc Kinh, ngày 19/8/2024. (Ảnh: Nguyễn Hồng)

Giáo sư đánh giá như thế nào về sự phát triển tổng thể của quan hệ Trung-Việt trong năm qua, đặc biệt là lĩnh vực kinh tế-thương mại?

Nhìn tổng thể, quan hệ Trung-Việt trong năm qua duy trì đà phát triển vững vàng, thực chất, trong đó hợp tác kinh tế-thương mại tiếp tục đóng vai trò là "hòn đá tảng" và "động cơ thúc đẩy" cho quan hệ song phương.

Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương vượt mốc 290 tỷ USD, tăng 13,67%. Đáng chú ý, Việt Nam tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc trong khối ASEAN. Những con số này minh chứng cho tính tự cường và bổ trợ lẫn nhau mạnh mẽ của kinh tế hai nước.

Dưới góc độ chuyên môn, hợp tác kinh tế-thương mại Trung-Việt năm qua có ba đặc điểm nổi bật:

Thứ nhất, mở rộng quy mô thương mại đi đôi với tối ưu hóa cấu trúc hợp tác. Hợp tác giữa hai nước không còn đơn thuần là trao đổi hàng hóa truyền thống, mà đang tiến tới đầu tư sâu, phụ trợ sản xuất, logistics xuyên biên giới và cùng phát triển chuỗi ngành hàng. Có thể nói, quan hệ kinh tế-thương mại đang chuyển dịch từ thương mại sang "liên kết công nghiệp" và "kết nối phát triển".

Thứ hai, vai trò dẫn dắt của hợp tác kết nối hạ tầng ngày càng rõ nét. Các lĩnh vực đường sắt, cửa khẩu và hạ tầng logistics đã trở thành điểm sáng mới. Hợp tác không chỉ dừng lại ở giao thông, mà còn liên quan trực tiếp đến chi phí thương mại, xây dựng doanh nghiệp và phân công lao động khu vực, từ đó giúp nâng tầm giá trị chiến lược của việc kết nối hạ tầng.

Thứ ba, các nền tảng hợp tác khu vực hỗ trợ đắc lực cho quan hệ song phương: Việc thực thi RCEP và ký kết Nghị định thư nâng cấp Khu vực thương mại tự do Trung Quốc-ASEAN (ACFTA) phiên bản 3.0 vào năm 2025 đã tạo ra môi trường thể chế tối ưu. Hợp tác hiện nay không chỉ "dựa trên dự án", mà còn mang tính "dẫn dắt bởi quy tắc" và "tiếp sức bởi nền tảng".

Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Tôn Vệ Đông và Đại sứ Việt Nam tại Trung Quốc Phạm Thanh Bình (phải) tại lễ kỷ niệm 76 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Trung Quốc, tháng 1/2026. (Nguồn: ĐSQ Việt Nam tại Trung Quốc)

Theo Giáo sư, đâu là các lĩnh vực hợp tác trọng tâm mà Trung Quốc và Việt Nam cần thúc đẩy trong tương lai?

Trong tương lai, hai nước cần đồng thời chú trọng vào mở cửa mang tính thể chế, kết nối hạ tầng và hợp tác trong các lĩnh vực mới để tăng cường tính bền bỉ và hiệu quả của quan hệ song phương. Tôi cho rằng, có năm hướng trọng tâm cần ưu tiên:

Một là, cùng thúc đẩy triển khai chất lượng cao ACFTA phiên bản 3.0. Đây là đòn bẩy hàng đầu, tập trung vào các quy tắc, tiêu chuẩn trong kinh tế số, kinh tế xanh và kết nối chuỗi cung ứng.

Hai là, xây dựng cục diện kết nối "cứng" và "mềm" đồng bộ. Bên cạnh hạ tầng vật chất (như đường sắt, cửa khẩu), hai nước cần đẩy mạnh "kết nối mềm" như thông quan thông minh, hợp tác kiểm nghiệm kiểm dịch và điều phối quy tắc để nâng cao hiệu suất chuỗi cung ứng.

Ba là, nuôi dưỡng động lực tăng trưởng từ kinh tế số và phát triển xanh. Việc tập trung vào thương mại điện tử xuyên biên giới, thanh toán điện tử, năng lượng mới và các tiêu chuẩn xanh sẽ giúp hai nước tăng cường tiếng nói chung trong các quy tắc kinh tế-thương mại khu vực.

Bốn là, phát huy tốt hơn vai trò của nền tảng hợp tác Mekong-Lan Thương. Với việc Việt Nam sắp đảm nhận vai trò đồng Chủ tịch, đây là cơ hội để sâu sắc hóa hợp tác trong các lĩnh vực dân sinh như nguồn nước, nông nghiệp, giảm nghèo và y tế công cộng.

Năm là, mở rộng hợp tác địa phương và giao lưu nhân văn. Tăng cường nền tảng hữu nghị nhân dân thông qua hợp tác giữa các tỉnh biên giới, giao lưu thanh niên, giáo dục và du lịch để tạo sự bền vững lâu dài cho quan hệ hai nước.

Trong thời gian tới, triển vọng quan hệ Trung-Việt được đánh giá là tích cực, thận trọng và lạc quan. Tích cực vì nền tảng tin cậy chính trị tốt; thận trọng vì môi trường quốc tế còn biến động; và lạc quan vì quan hệ hai nước hiện đã vượt xa khuôn khổ song phương truyền thống, đóng góp quan trọng vào hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung của khu vực.