Doanh nghiệp trong nước lo ngại hiệu quả biện pháp phòng vệ bị suy giảm

Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) vừa tổ chức phiên tham vấn công khai trong vụ điều tra áp dụng biện pháp chống lẩn tránh phòng vệ thương mại đối với một số sản phẩm thép cuộn cán nóng có xuất xứ từ Trung Quốc. Đây là bước thủ tục quan trọng trước khi cơ quan điều tra hoàn thiện kết luận cuối cùng, trình Bộ Công Thương xem xét ban hành quyết định chính thức.

Phiên tham vấn diễn ra ngày 3/7/2026, với sự tham dự của 32 đại diện các bên liên quan. Thành phần tham dự gồm Cục Phòng vệ thương mại, Hiệp hội Thép Việt Nam, Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam, các nhà sản xuất trong nước như Công ty CP Thép Hòa Phát Dung Quất, Công ty TNHH Hưng nghiệp Gang thép Formosa Hà Tĩnh, cùng các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu nước ngoài, doanh nghiệp nhập khẩu và đại diện theo ủy quyền trong vụ việc AD20.

Vụ việc được đặt trong bối cảnh Bộ Công Thương hồi đầu tháng 4 đã ban hành quyết định áp dụng thuế chống bán phá giá tạm thời đối với thép cuộn cán nóng khổ rộng nhập khẩu từ Trung Quốc, với mức thuế cao nhất lên tới 27,83%. Sau khi biện pháp này có hiệu lực, cơ quan chức năng tiếp tục xem xét dấu hiệu hàng hóa có sự điều chỉnh để né tránh phạm vi áp thuế.

Tại phiên tham vấn, đại diện ngành sản xuất trong nước, trong đó có Thép Hòa Phát Dung Quất và Gang thép Formosa Hà Tĩnh, cho rằng việc áp dụng biện pháp chống lẩn tránh tạm thời là có cơ sở pháp lý, phù hợp với quy định trong nước và các cam kết quốc tế. Theo nhóm doanh nghiệp này, biện pháp chống lẩn tránh là cần thiết nhằm duy trì hiệu quả của biện pháp chống bán phá giá đã được áp dụng trước đó.

Các doanh nghiệp trong nước cho biết sau khi thuế chống bán phá giá có hiệu lực, thị phần của hàng hóa thuộc diện chịu thuế đã giảm, trong khi sản phẩm nội địa ghi nhận sự cải thiện nhất định về tiêu thụ và doanh thu. Tuy nhiên, họ cho rằng lượng hàng hóa thuộc diện điều tra chống lẩn tránh lại tăng nhanh, từng bước thay thế nhóm sản phẩm đã bị áp thuế, qua đó làm giảm tác dụng của biện pháp phòng vệ thương mại.

Theo đại diện ngành sản xuất trong nước, hoạt động kinh doanh tuy có dấu hiệu tích cực hơn nhưng mức độ phục hồi vẫn chưa vững chắc. Sản lượng tiêu thụ và doanh thu nội địa tăng, song lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận vẫn ở mức thấp, thậm chí doanh nghiệp còn thua lỗ trong phần lớn thời gian sau khi biện pháp chống bán phá giá được áp dụng. Nhóm này cho rằng sức ép cạnh tranh từ hàng hóa bị điều tra lẩn tránh là một trong những yếu tố khiến ngành thép cán nóng chưa thể phục hồi như kỳ vọng.

Phía doanh nghiệp trong nước cũng nhấn mạnh việc áp dụng biện pháp chống lẩn tránh không phải là trường hợp cá biệt, mà là công cụ được nhiều quốc gia sử dụng để bảo đảm hiệu quả của các biện pháp phòng vệ thương mại. Các doanh nghiệp cho rằng nếu không có quyết định chính thức trước khi biện pháp tạm thời hết hiệu lực, thị trường có thể xuất hiện khoảng trống về thuế, tạo điều kiện để thép Trung Quốc tiếp tục gia tăng hiện diện tại Việt Nam.

Doanh nghiệp Trung Quốc đề nghị xem xét riêng từng trường hợp

Ở chiều ngược lại, Công ty Guangxi Shenglong Metallurgy Co., Ltd. và Công ty Guangzhou Qirun Industrial Co., Ltd., thuộc nhóm công ty Shenglong, không đồng tình với một số nhận định liên quan đến hành vi lẩn tránh. Nhóm doanh nghiệp này cho rằng hiện chưa có đủ căn cứ để kết luận sản phẩm của họ chỉ có sự thay đổi không đáng kể so với hàng hóa thuộc phạm vi áp dụng biện pháp trong vụ việc AD20.

Theo nhóm Shenglong, các yếu tố như quy trình sản xuất, năng lực thiết bị và đặc điểm kỹ thuật của sản phẩm cần được xem xét đầy đủ hơn trước khi đưa ra kết luận. Doanh nghiệp cũng cho biết dữ liệu riêng của họ chưa phản ánh sự dịch chuyển rõ rệt từ xuất khẩu hàng hóa thuộc diện AD20 sang nhóm hàng đang bị điều tra sau khi vụ việc được khởi xướng hoặc sau khi biện pháp chống bán phá giá được áp dụng.

Nhóm doanh nghiệp Trung Quốc đề nghị Cơ quan điều tra tách bạch tác động từ nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm việc mở rộng công suất sản xuất trong nước và nguồn hàng nhập khẩu từ các thị trường ngoài Trung Quốc. Theo nhóm này, các yếu tố trên cần được đánh giá độc lập trước khi kết luận hàng hóa bị điều tra đã làm suy giảm hiệu quả của biện pháp chống bán phá giá.

Trong trường hợp Cơ quan điều tra vẫn xác định có hành vi lẩn tránh, nhóm Shenglong đề nghị được xem xét riêng, trên cơ sở dữ liệu thực tế, hoàn cảnh cụ thể và mức độ hợp tác của doanh nghiệp trong quá trình điều tra.

Theo Cục Phòng vệ thương mại, các ý kiến tại phiên tham vấn sẽ được tổng hợp, đánh giá trong quá trình xây dựng kết luận điều tra cuối cùng. Cơ quan điều tra cho biết việc xử lý vụ việc sẽ được thực hiện theo quy định pháp luật Việt Nam, đồng thời bảo đảm phù hợp với các cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ WTO.

Sau phiên tham vấn, Cục Phòng vệ thương mại đã hoàn thiện biên bản và gửi tới các bên liên quan. Trong thời gian tới, cơ quan này sẽ hoàn tất kết luận điều tra cuối cùng để trình Bộ Công Thương xem xét, làm căn cứ ban hành quyết định chính thức đối với vụ việc.