Nhu cầu tái cấu trúc các kênh dẫn vốn

Nhu cầu vốn đầu tư phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên trong 5 năm liên tiếp từ 2026 - 2030, theo tính toán, lên tới khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn ngân sách chỉ đáp ứng được khoảng 20%; khoảng 80% còn lại cần huy động từ các kênh khác.

Thời gian qua, tín dụng vẫn đóng vai trò là kênh dẫn vốn chủ đạo trong nền kinh tế. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, dư địa của chính sách tiền tệ trong hỗ trợ tăng trưởng kinh tế đang khó khăn hơn. Điều này đặt ra bài toán tái cấu trúc thị trường vốn để có thêm nguồn lực cho tăng trưởng hai chữ số.

Phát biểu tại Hội thảo “Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn”, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, tính đến 29/5/2026, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 10.610,35 nghìn tỷ đồng, tương đương 82,6% GDP ước tính năm 2025. Số lượng tài khoản nhà đầu tư đã vượt con số 13 triệu, hoàn thành sớm mục tiêu đạt 11 triệu tài khoản đầu tư chứng khoán vào năm 2030 được đề ra tại Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán.

Hoạt động huy động vốn qua thị trường cổ phiếu cũng sôi động hơn hẳn giai đoạn trước. Trong 5 tháng đầu năm, tổng giá trị phát hành cổ phiếu và chào bán lần đầu ra công chúng của các doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch đạt khoảng 289.500 tỷ đồng, tăng 86,5% so với năm 2025 và cao gấp 2,5 lần mức trung bình 5 năm gần đây.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục phục hồi. Quy mô thị trường trái phiếu niêm yết trên Sở Giao dịch chứng khoán đến cuối tháng 5/2026 đạt 2.819.000 tỷ đồng, tương đương 21,9% GDP ước tính năm 2025.

“Những con số trên một lần nữa khẳng định đóng góp quan trọng của thị trường chứng khoán trong vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, để phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030, nhu cầu vốn của nền kinh tế là rất lớn. Việc tái cấu trúc các kênh dẫn vốn, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lực ngân sách là hữu hạn, vốn tín dụng gần chạm trần các chỉ số an toàn hệ thống là đòi hỏi cấp thiết được đặt ra”, ông Hải nhấn mạnh.

Gỡ nút thắt để phát triển thị trường vốn

Bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu, Công ty Quản lý Quỹ Dragon Capital nhấn mạnh “không thể xây một nền kinh tế 40 năm bằng nguồn vốn kỳ hạn 12 tháng”.

Đi sâu vào phân tích, bà Minh nhận định: “Ở thị trường phát triển, ngân hàng không phải bị loại bỏ nhưng sẽ lui về để đảm nhận vai trò gần với tính thanh khoản của ngành hơn, tức là mang vai trò đóng góp nguồn vốn ngắn hạn cung cấp vốn lưu động cho doanh nghiệp, SME và cá nhân. Đồng thời nhường nhu cầu đầu tư hạ tầng cũng như những nhu cầu dài hạn khác cho thị trường vốn, bao gồm thị trường trái phiếu và cổ phiếu”.

Tuy nhiên, bà Minh cũng chỉ ra hai nút thắt cần tháo gỡ để có thể thúc đẩy sự phát triển của thị trường vốn. Nút thắt đầu tiên là nút thắt về cung khi cơ cấu vốn hóa thị trường Việt Nam đang bị tập trung quá nhiều vào ngành tài chính, ngân hàng và bất động sản (chiếm tới 65% vào năm 2026). Thị trường đang thiếu các hàng hóa "hợp thời" như các doanh nghiệp công nghệ cao, sản xuất quy mô lớn hoặc hạ tầng AI để thu hút nhà đầu tư quốc tế, bà Minh nói.

Nút thắt tiếp theo là nút thắt về cầu, hay cấu trúc nhà đầu tư. Theo đại diện Dragon Capital, Việt Nam đang làm nhiều điều để thu hút vốn ngoại nhưng lại chưa có giải pháp hiệu quả để kích hoạt dòng vốn nội địa.

Bà Nguyệt Minh chỉ ra thực trạng quy mô quỹ nội quá nhỏ khi tổng tài sản các quỹ quản lý trong nước chỉ chiếm khoảng 6% GDP, rất thấp so với các nước như Ấn Độ hay Indonesia,. Đặc biệt, quỹ hưu trí tự nguyện tại Việt Nam chỉ đạt 81 triệu USD, trong khi ở các nước tương đương là hàng chục tỷ USD.

Việc thị trường thiếu những dòng tiền đầu tư đều đặn hàng tháng từ người dân, dẫn đến việc thị trường biến động rất mạnh và lợi nhuận hiệu chỉnh theo rủi ro (Sharpe ratio) chỉ ở mức trung bình so với khu vực.

“Không thể chỉ trông chờ vốn ngoại. Muốn thị trường ổn định, phải xây nhà đầu tư tổ chức nội địa  quỹ hưu trí, bảo hiểm nhân thọ, quỹ mở làm “mỏ neo” cho dòng tiền dài hạn”, bà Minh nói.

Đại diện Dragon Capital gợi mở lộ trình tái cấu trúc dòng vốn gồm 3 phần. Đầu tiên là cần tăng cung hàng hóa chất lượng thông qua đẩy mạnh cổ phần hóa/thoái vốn doanh nghiệp nhà nước; thu hút niêm yết doanh nghiệp sản xuất, tiêu dùng, công nghệ cao và nâng chuẩn công bố thông tin và quản trị công ty.

Bên cạnh đó là xây cầu vốn dài hạn. Theo bà Minh, Việt Nam cần phát triển ngành quản lý quỹ, ưu đãi thuế cho đầu tư dài hạn. Song song với đó là thúc đẩy quỹ hưu trí tự nguyện, bảo hiểm, quỹ mở cũng như đa dạng sản phẩm như ETF, quỹ chỉ số, quỹ hưu trí mục tiêu.

Cuối cùng là củng cố hạ tầng và thể chế. Đại diện Dragon Capital cho rằng cần tiếp tục minh bạch hóa thị trường trái phiếu doanh nghiệp; hoàn thiện hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ cũng như ổn định chính, bảo vệ nhà đầu tư.

“Phát triển thị trường vốn là điều kiện cấp thiết cho chu kỳ tăng trưởng mới. Giải đồng thời bài toán cung - cầu sẽ mở khoá dòng vốn dài hạn mà nền kinh tế cần. Tái cấu trúc dòng vốn không phải để tăng trưởng nhanh hơn mà để đi xa hơn và bền vững hơn”, đại diện Dragon Capital nhấn mạnh.