Việt Nam mở thêm cánh cửa, cạnh tranh với hàng Mỹ Latinh

Ngày 18/10, Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA), gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, chính thức ký kết hiệp định thương mại tự do (VEFTA) tại Hà Nội. Thỏa thuận đánh dấu kết quả của hơn 14 năm đàm phán, mở ra cơ hội tiếp cận sâu hơn các thị trường có sức mua cao cho doanh nghiệp Việt Nam.

Theo Latin Times, hiệp định này không chỉ mang ý nghĩa mở rộng quan hệ thương mại giữa Việt Nam và châu Âu mà còn đặt ra thách thức cạnh tranh mới đối với những ngành sản xuất chủ lực của Mỹ Latinh, đặc biệt là dệt may, da giày và điện tử.

Theo các cam kết thuế quan được công bố, EFTA sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu ngay khi hiệp định có hiệu lực đối với hơn 90% dòng thuế, tương đương 99,5% kim ngạch xuất khẩu hiện tại của Việt Nam sang khu vực này. Những nhóm hàng được hưởng lợi bao gồm dệt may, giày dép, thủy sản, máy tính, linh kiện điện tử và thiết bị máy móc.

Đây là những ngành xuất khẩu mà Việt Nam đã xây dựng được năng lực sản xuất quy mô lớn và cũng là các lĩnh vực có sự cạnh tranh trực tiếp với doanh nghiệp tại nhiều nền kinh tế Mỹ Latinh. Tại thị trường châu Âu, các nhà sản xuất hàng may mặc Colombia, giày dép Brazil hay linh kiện điện tử Mexico đều có thể phải đối mặt với áp lực cạnh tranh lớn hơn từ hàng Việt Nam.

Xét về quy mô, EFTA là thị trường có tiềm năng đáng kể. Theo số liệu của hiệp hội này, tổng kim ngạch thương mại hàng hóa giữa Việt Nam và bốn nước thành viên đạt 4,8 tỷ EUR trong năm 2025, trong đó Việt Nam xuất siêu khoảng 2,5 tỷ EUR. Mức thặng dư này đã tăng mạnh so với con số 500 triệu EUR cách đây một thập kỷ.

Những mặt hàng EFTA nhập khẩu nhiều nhất từ Việt Nam cũng là các sản phẩm xuất khẩu công nghiệp chủ lực, gồm máy móc điện, giày dép, quần áo và thiết bị cơ khí. Trong thập kỷ qua, các nhóm hàng này đều đạt tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10% mỗi năm, phản ánh sự gia tăng hiện diện của hàng Việt Nam tại những thị trường có yêu cầu tương đối cao về chất lượng và tiêu chuẩn sản phẩm.

Ở lĩnh vực dệt may, Việt Nam đang hướng tới mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu 50 tỷ USD trong năm 2026, sau mức ước tính khoảng 46 tỷ USD năm 2025. Việc mở thêm kênh tiếp cận ưu đãi vào EFTA có thể giúp ngành dệt may Việt Nam đa dạng hóa đơn hàng và giảm sự phụ thuộc vào những thị trường xuất khẩu truyền thống.

Trong khi đó, các doanh nghiệp dệt may Mỹ Latinh cũng đang tìm cách củng cố vị trí tại châu Âu. Brazil là một trung tâm sản xuất dệt may lớn của khu vực, với hàng chục nghìn doanh nghiệp và lực lượng lao động đông đảo. Những thỏa thuận thương mại mới giữa Mercosur và châu Âu được kỳ vọng tạo thêm cơ hội xuất khẩu cho ngành công nghiệp này.

Tuy nhiên, sự hiện diện ngày càng lớn của Việt Nam khiến cạnh tranh không chỉ diễn ra giữa các nhà sản xuất Mỹ Latinh và châu Âu mà còn mở rộng sang các đối thủ châu Á. Trong một thị trường mà nhà nhập khẩu có thể lựa chọn nhiều nguồn cung cùng được hưởng ưu đãi thuế quan, giá thành, năng suất, chất lượng và khả năng đáp ứng đơn hàng sẽ ngày càng đóng vai trò quyết định.

Hàng Việt tiến vào Nam Mỹ, DN khu vực trước thách thức kép

Trong khi tiếp tục mở rộng thị trường tại châu Âu, Việt Nam cũng đang đẩy mạnh đàm phán thương mại với chính các nền kinh tế Mỹ Latinh.

Từ ngày 24 đến 28/8/2026, Việt Nam và Khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur), gồm Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay, đã tiến hành vòng đàm phán đầu tiên về Hiệp định Thương mại ưu đãi (PTA) tại Buenos Aires, Argentina. Đây là bước đi nhằm thúc đẩy tự do hóa thương mại giữa Việt Nam và một trong những khối kinh tế lớn nhất Mỹ Latinh, với quy mô hơn 270 triệu dân.

Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Mercosur đã phát triển đáng kể trong thập kỷ qua. Theo số liệu được Đại sứ Việt Nam tại Argentina Ngô Minh Nguyệt đề cập, kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ khoảng 6,6 tỷ USD năm 2015 lên hơn 12 tỷ USD năm 2025. Nếu đạt được một thỏa thuận ưu đãi thương mại, hàng hóa Việt Nam có thể tiếp cận thị trường Nam Mỹ với điều kiện thuận lợi hơn, đặc biệt trong lĩnh vực máy móc, thiết bị điện tử, dệt may và hàng tiêu dùng.

Đối với các nhà sản xuất Brazil và Argentina, khả năng tiếp cận thị trường tốt hơn của hàng Việt Nam có thể làm gia tăng sức ép cạnh tranh ngay tại thị trường trong nước. Brazil sở hữu ngành dệt may và da giày có quy mô lớn, trong khi Argentina cũng có nền tảng sản xuất công nghiệp và tiêu dùng tương đối phát triển. Những doanh nghiệp trong khu vực sẽ phải tính đến khả năng đối thủ châu Á mở rộng thị phần khi các rào cản thương mại được cắt giảm.

Sức ép này đặc biệt đáng chú ý trong lĩnh vực điện tử. Theo số liệu của Cục Thống kê Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện của Việt Nam đạt 107,7 tỷ USD trong năm 2025, tăng 48,4% so với năm trước. Năng lực xuất khẩu ngày càng lớn của ngành điện tử tạo cơ sở để Việt Nam tìm kiếm thêm thị trường, trong đó có các nền kinh tế Mỹ Latinh vốn đang có nhu cầu nhập khẩu thiết bị và linh kiện phục vụ sản xuất.

Cạnh tranh giữa Việt Nam và Mỹ Latinh không hoàn toàn là cuộc đua mà Việt Nam nắm lợi thế tuyệt đối về thuế quan. Mexico đã có hiệp định thương mại tự do với EFTA từ năm 2001, Chile từ năm 2004, còn Colombia và Peru lần lượt triển khai các thỏa thuận tương tự từ năm 2011. Điều này đồng nghĩa nhiều doanh nghiệp Mỹ Latinh đã có khả năng tiếp cận ưu đãi tại EFTA trước khi Việt Nam ký VEFTA.

Ngay cả Mercosur cũng đã ký hiệp định thương mại tự do với EFTA vào tháng 9/2025. Theo EFTA, hiệp định này bắt đầu có hiệu lực giữa Brazil và Iceland từ ngày 1/10/2026, trong khi các quốc gia còn lại vẫn đang hoàn tất thủ tục. Song song, thỏa thuận thương mại tạm thời giữa Liên minh châu Âu (EU) và Mercosur đã được áp dụng tạm thời từ ngày 1/5/2026. Như vậy, các quốc gia Nam Mỹ cũng đang chủ động mở rộng mạng lưới thương mại với châu Âu, thay vì chỉ ở thế phòng thủ trước Việt Nam.

Khả năng cạnh tranh sẽ phụ thuộc không chỉ vào thuế suất mà còn ở quy tắc xuất xứ, chi phí sản xuất, năng lực cung ứng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của nhà nhập khẩu. Với Việt Nam, việc đồng thời phát triển các thỏa thuận với EU, EFTA và Mercosur cho thấy chiến lược mở rộng không gian thương mại trong bối cảnh thị trường Mỹ tiếp tục tiềm ẩn rủi ro từ chính sách thuế quan.

Mercosur cũng nhìn nhận Việt Nam là thị trường xuất khẩu quan trọng. Bộ Ngoại giao Argentina cho biết Việt Nam hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ sáu của nước này. Riêng năm 2025, thương mại song phương đạt trên 4 tỷ USD và Argentina ghi nhận thặng dư thương mại hơn 1,4 tỷ USD.

Quan hệ kinh tế Việt Nam – Mỹ Latinh không chỉ mang tính cạnh tranh mà còn có sự bổ trợ đáng kể. Các nền kinh tế Nam Mỹ có thế mạnh về nông sản, nguyên liệu và hàng hóa cơ bản, trong khi Việt Nam sở hữu năng lực sản xuất và xuất khẩu hàng công nghiệp. Việc mở cửa thị trường vì vậy có thể thúc đẩy thương mại hai chiều, đồng thời làm thay đổi vị thế của doanh nghiệp trong từng ngành.