Thị trường mua bán, sáp nhập doanh nghiệp, thường được gọi là M&A, đang bước vào một giai đoạn mới tại Việt Nam. Sau thời gian chững lại vì chi phí vốn cao, kinh tế toàn cầu biến động và khoảng cách định giá giữa bên mua với bên bán còn lớn, hoạt động giao dịch bắt đầu phục hồi rõ hơn.

M&A có thể hiểu đơn giản là một doanh nghiệp mua cổ phần, tài sản hoặc quyền kiểm soát tại một doanh nghiệp khác. Với bên mua, đây là cách nhanh để mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ, hệ thống phân phối hoặc quỹ đất. Với bên bán, M&A có thể giúp huy động thêm vốn, tìm đối tác chiến lược hoặc tái cơ cấu hoạt động.

Giao dịch năm 2026 chưa nhiều nhưng đã xuất hiện điểm nhấn

Bước sang năm 2026, hoạt động M&A tại Việt Nam tiếp tục ghi nhận các giao dịch trong nhiều lĩnh vực, từ công nghiệp, công nghệ đến y tế, tài chính và năng lượng.

Riêng tháng 5/2026, Grant Thornton thống kê thị trường có 24 thương vụ được công bố. Trong số này, 22 giao dịch có giá trị công bố hoặc có thể ước tính, đạt tổng cộng khoảng 700,6 triệu USD.

Công nghiệp là lĩnh vực dẫn đầu về số lượng với 4 giao dịch, chiếm 17% tổng số thương vụ trong tháng. Công nghệ có 3 giao dịch; y tế, tài chính, năng lượng và tiện ích mỗi nhóm ghi nhận 2 thương vụ. Ba lĩnh vực công nghiệp, công nghệ và y tế đóng góp tổng cộng 9 giao dịch, tương đương 38% số thương vụ trong tháng.

Tuy nhiên, phần lớn giá trị M&A trong tháng 5 đến từ một giao dịch tái cấu trúc quy mô lớn. VinFast công bố kế hoạch chuyển nhượng toàn bộ phần vốn tại Công ty Cổ phần Sản xuất và Kinh doanh VinFast cho một nhóm nhà đầu tư, với giá trị khoảng 13.300 tỷ đồng, tương đương khoảng 530 triệu USD. Giao dịch này chiếm phần lớn tổng giá trị M&A được ghi nhận trong tháng.

Diễn biến trên cho thấy cần thận trọng khi đánh giá quy mô thị trường theo từng tháng. Một thương vụ lớn có thể làm tổng giá trị tăng mạnh, trong khi số lượng giao dịch thực tế chưa thay đổi nhiều.

Dù vậy, các khoản đầu tư nhỏ và vừa của nhà đầu tư nước ngoài vẫn được duy trì. Grant Thornton cho biết dòng vốn ngoại trong tháng 5 chủ yếu hướng vào các thương vụ đầu tư tăng trưởng, đầu tư tác động và vốn mạo hiểm, thay vì những giao dịch thâu tóm quy mô lớn như từng thấy từ nhà đầu tư Nhật Bản hay Hàn Quốc trong các giai đoạn trước.

Thương vụ quy mô vừa sẽ giữ vai trò chủ đạo

Một trong những xu hướng rõ nhất của thị trường M&A Việt Nam năm 2026 là sự nổi lên của các giao dịch quy mô vừa.

Grant Thornton dự báo hoạt động M&A sẽ tập trung nhiều vào nhóm thương vụ có giá trị từ 50 triệu USD đến 200 triệu USD. Các giao dịch này hấp dẫn nhà đầu tư vì dễ kiểm soát rủi ro hơn, có mức vốn hợp lý và thường gắn với doanh nghiệp đã có dòng tiền, thị trường hoặc mô hình kinh doanh tương đối rõ.

Trong khi đó, các thương vụ rất lớn vẫn gặp nhiều trở ngại như chênh lệch định giá, quy trình pháp lý phức tạp và rủi ro khi triển khai. Vì vậy, thay vì ưu tiên quy mô, nhà đầu tư đang đặt nặng tính chắc chắn của giao dịch và hiệu quả sử dụng vốn.

Điều này cũng lý giải vì sao người mua chiến lược tiếp tục giữ vai trò nổi bật. Đây thường là các doanh nghiệp muốn mua lại công ty khác để mở rộng thị trường, bổ sung sản phẩm, công nghệ hoặc năng lực sản xuất. Khác với quỹ đầu tư tài chính, người mua chiến lược có thể chấp nhận nắm giữ tài sản lâu hơn nếu thương vụ tạo ra giá trị cho hoạt động kinh doanh chính.

Y tế, năng lượng và logistics được quan tâm

Theo Grant Thornton, các lĩnh vực được dự báo thu hút nhiều M&A trong năm 2026 gồm y tế, năng lượng, giáo dục, công nghiệp và logistics.

Y tế được đánh giá có triển vọng nhờ nhu cầu khám chữa bệnh tăng, thu nhập người dân cải thiện và hệ thống y tế công còn chịu áp lực về năng lực phục vụ. Các bệnh viện, chuỗi chẩn đoán, doanh nghiệp dược và dịch vụ chăm sóc chuyên sâu có thể tiếp tục trở thành mục tiêu của nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Năng lượng cũng được dự báo sôi động hơn khi nhu cầu điện tăng cùng quá trình mở rộng sản xuất, phát triển trung tâm dữ liệu và hạ tầng số. Những lĩnh vực như năng lượng tái tạo, điện từ rác và dịch vụ tiện ích có thể xuất hiện thêm các giao dịch hợp nhất dự án hoặc mua lại cổ phần.

Đối với công nghiệp và logistics, việc chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục dịch chuyển tạo thêm nhu cầu mở rộng sản xuất tại Việt Nam. Nhà đầu tư đặc biệt quan tâm đến điện tử, linh kiện bán dẫn, công nghiệp hỗ trợ, kho vận và hạ tầng logistics. Nhiều thương vụ trong các nhóm này có thể mang tính xuyên biên giới, với cả bên mua và bên bán là doanh nghiệp quốc tế.

Việt Nam tiếp tục thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư

Khảo sát CEO khu vực châu Á - Thái Bình Dương năm 2026 của PwC cho thấy Việt Nam được 15% lãnh đạo doanh nghiệp lựa chọn là điểm đến ưu tiên cho đầu tư, tăng mạnh so với mức 8% của một năm trước.

Trong khảo sát này, Việt Nam đứng sau Mỹ với tỷ lệ 42%, nhưng cao hơn Trung Quốc đại lục ở mức 14%. PwC cho rằng vị trí của Việt Nam được hỗ trợ bởi xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng, chính sách hỗ trợ đầu tư và sự phát triển của thương mại nội khối ASEAN.

Đây là tín hiệu thuận lợi đối với thị trường M&A, bởi khi doanh nghiệp quốc tế muốn tham gia nhanh vào một thị trường, mua lại cổ phần hoặc hợp tác với doanh nghiệp sẵn có thường là lựa chọn nhanh hơn so với bắt đầu dự án mới từ đầu.

Bên cạnh đó, môi trường vốn và khả năng thoái vốn cũng được kỳ vọng cải thiện. Grant Thornton nhận định sự phát triển của thị trường vốn, hoạt động IPO và yêu cầu minh bạch cao hơn có thể hỗ trợ định giá và tạo thêm cơ hội rút vốn cho nhà đầu tư.

Những doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, pháp lý rõ ràng, tài sản tốt và mức định giá hợp lý sẽ dễ thu hút nhà đầu tư hơn. Ngược lại, doanh nghiệp thiếu minh bạch hoặc phụ thuộc quá lớn vào kỳ vọng tương lai có thể phải kéo dài đàm phán, giảm giá bán hoặc chấp nhận các điều kiện chặt chẽ hơn.

Năm 2026 là chu kỳ của dòng vốn có kỷ luật, ưu tiên chất lượng hơn số lượng và đặt khả năng thực hiện giao dịch lên trên những kỳ vọng tăng trưởng thiếu cơ sở.