Nguồn vốn nội lớn mạnh trên thị trường M&A

Tại Diễn đàn Đối thoại Venture Forum 2026, khi nhìn lại thị trường M&A của Việt Nam trong suốt ba thập kỷ qua, bà Lê Hàn Tuệ Lâm, Giám đốc Điều hành VinVentures nhận định đó là câu chuyện của tăng trưởng, điều chỉnh và phục hồi.

Quan sát dòng vốn thực sự đã chảy vào đâu trong 12 năm qua, xu hướng hiện lên khá rõ nét với phần lớn hoạt động M&A tại Việt Nam vẫn tập trung vào nền kinh tế thực, bao gồm bất động sản, hàng tiêu dùng, công nghiệp và các lĩnh vực gắn chặt với quá trình tăng trưởng của nền kinh tế.

Theo bà, điều này hoàn toàn phù hợp với quỹ đạo phát triển của Việt Nam khi dòng vốn luôn tìm đến những ngành có quy mô lớn, nhu cầu rõ ràng, nền tảng vận hành đủ sâu và lộ trình giao dịch minh bạch hơn.

Tuy nhiên, có một tín hiệu khác đáng chú ý. Công nghệ vẫn chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn trong tổng giá trị giao dịch, nhưng sự hiện diện của lĩnh vực này đang tăng dần theo thời gian. Dù chưa trở thành tâm điểm trên các tiêu đề, xu hướng này đã được phản ánh trong dữ liệu.

“Đối với VinVentures, điều này đặc biệt quan trọng bởi nó tương đồng với những gì chúng tôi đang quan sát trong hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam: các nhà sáng lập ngày càng vững vàng hơn, công nghệ ngày càng thực tiễn hơn và các giải pháp ngày càng gắn với nhu cầu kinh doanh thực tế”, bà Lê Hàn Tuệ Lâm cho biết.

Theo bà, để hoạt động M&A thực sự sôi động, thị trường cần có nguồn cung giao dịch đủ lớn. Hiện nay, Việt Nam đang sở hữu ba nguồn cung tiềm năng đáng chú ý.

Thứ nhất là khu vực doanh nghiệp nhà nước, nơi các kế hoạch thoái vốn và tái cơ cấu vẫn nằm trong chương trình cải cách dài hạn. Thứ hai là các quỹ đầu tư tư nhân (PE), khi nhiều khoản đầu tư trong danh mục đã bước vào giai đoạn phù hợp để thoái vốn sau nhiều năm nắm giữ. Thứ ba là các nhà sáng lập và chủ doanh nghiệp tư nhân, những người đang cân nhắc kế hoạch chuyển giao thế hệ, tìm kiếm đối tác chiến lược hoặc thoái vốn một phần khi doanh nghiệp bước sang giai đoạn trưởng thành hơn.

Điều đáng chú ý là ba nguồn cung này xuất phát từ những động lực hoàn toàn khác nhau. Chúng không cùng chờ đợi một chất xúc tác duy nhất. Theo bà Lâm, điều đó cho thấy nguồn cung M&A của Việt Nam đang trở nên đa dạng hơn, trưởng thành hơn và hiện hữu rõ nét hơn so với các chu kỳ trước.

“Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới với thanh khoản tốt hơn, các kênh thoái vốn rõ ràng hơn, nguồn cung giao dịch hiện hữu hơn và nền tảng vốn nội địa ngày càng mạnh mẽ”, bà nhận định.

Trong bối cảnh đó, M&A không chỉ còn là một công cụ giao dịch đơn thuần mà có thể trở thành cơ chế thúc đẩy tăng trưởng doanh nghiệp, tái phân bổ nguồn lực, đẩy nhanh ứng dụng công nghệ và phát triển hệ sinh thái kinh doanh.

Đối với nhà đầu tư, nhà sáng lập và doanh nghiệp, cơ hội không chỉ nằm ở việc tham gia vào chu kỳ tăng trưởng tiếp theo mà còn ở khả năng góp phần định hình một thị trường M&A trưởng thành hơn cho Việt Nam.

“Giai đoạn tiếp theo của thị trường M&A Việt Nam sẽ không được định hình chỉ bởi dữ liệu mà sẽ được quyết định bởi những lựa chọn: cách các nhà đầu tư phân bổ nguồn vốn dài hạn, cách doanh nghiệp sử dụng M&A như một công cụ tăng trưởng chiến lược, cách các nhà sáng lập chuẩn bị cho quá trình mở rộng quy mô, hợp tác và thoái vốn, cũng như cách toàn bộ hệ sinh thái xây dựng niềm tin, tính kỷ luật và sự minh bạch trong các giao dịch”, bà nói.

Trao đổi bên lề sự kiện, bà Lâm cho rằng thị trường hiện nay đang xuất hiện một sự thay đổi đáng kể về cấu trúc dòng vốn.

“Nhiều năm qua chúng ta thường cho rằng động lực chính đến từ nguồn vốn nước ngoài. Tuy nhiên, thực tế cho thấy dòng vốn trong nước đang có sức hút và tác động rất tích cực, kể cả với những thương vụ lớn”, bà cho biết.

Theo bà, thị trường không còn chỉ xuất hiện các giao dịch quy mô vài triệu USD mà đã bắt đầu ghi nhận những thương vụ hàng chục triệu USD và hoàn toàn có thể tiến tới quy mô hàng trăm triệu USD trong tương lai gần.

Một động lực khác đến từ chính sách. Theo bà Lâm, cả nhà đầu tư trong nước lẫn quốc tế đều đặt nhiều kỳ vọng vào các cải cách mới của Chính phủ trong giai đoạn tới.

Tăng chất lượng DN, hướng tới mục tiêu 8 kỳ lân vào năm 2030

Đánh giá về hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam, bà Lê Hàn Tuệ Lâm cho rằng thị trường đã có những bước tiến rất lớn trong khoảng 10 năm trở lại đây. Tuy nhiên, nếu so sánh với các quốc gia trong khu vực như Indonesia hay Singapore, quy mô hiện tại vẫn còn khá khiêm tốn.

“Chúng ta đang đứng thứ ba tại Đông Nam Á, nhưng mục tiêu không chỉ dừng lại ở vị trí thứ ba. Chính phủ, các nhà đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp đều kỳ vọng Việt Nam có thể vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực trong tương lai”, bà nói.

Theo bà, hiện Việt Nam mới có 4 kỳ lân, kỳ vọng đến năm 2030 nâng con số này lên ít nhất 8 kỳ lân. Dù vậy, đây vẫn là mức tương đối khiêm tốn nếu đặt cạnh những hệ sinh thái phát triển hơn trong khu vực và trên thế giới.

Đối với câu hỏi làm thế nào để có thêm kỳ lân, theo bà Lâm, đây không phải câu chuyện riêng của startup mà là bài toán chung của nhà đầu tư và các cơ quan hoạch định chính sách.

Một trong những nút thắt lớn nhất hiện nay nằm ở khả năng đồng hành cùng doanh nghiệp trong suốt quá trình tăng trưởng. Nhiều startup vẫn gặp khó khăn khi chuyển từ giai đoạn khởi nghiệp sang mở rộng quy mô và vươn ra thị trường quốc tế.

“Thị trường cần thêm những nhà đầu tư không chỉ mang đến nguồn vốn mà còn có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong vận hành, quản trị, kết nối đối tác và khách hàng quốc tế”, bà nhận định.

Theo bà, thị trường hiện đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi khi vừa nhận được sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài, vừa có nội lực ngày càng lớn từ trong nước, đồng thời được hỗ trợ bởi các chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo của Chính phủ.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự chuyển hóa thành dòng vốn nếu doanh nghiệp nâng cao chất lượng nội tại.

“Đã đến lúc chúng ta không đếm số lượng thương vụ M&A nữa, không dừng lại ở các con số bề nổi mà phải thực sự quan tâm đến chất lượng của doanh nghiệp, chất lượng của dòng tiền và chất lượng của thị trường”, bà nhấn mạnh.

Theo bà Lâm, nếu muốn tiếp cận nguồn vốn hiệu quả hơn, doanh nghiệp cần tập trung vào những yếu tố cốt lõi như tính minh bạch, tối ưu vận hành và xây dựng cách tiếp cận nhà đầu tư một cách chuyên nghiệp. Đây cũng là các tiêu chí mà nhà đầu tư đánh giá về sức hấp dẫn của một khoản đầu tư, chứ không còn xoay quanh doanh thu hay lợi nhuận.

“Các nhà đầu tư đến Việt Nam vì họ nhìn thấy tiềm năng. Doanh nghiệp Việt Nam, từ startup đến SME, đều có sức hút rất mạnh đối với nhà đầu tư nước ngoài. Điều quan trọng là chứng minh được năng lực quản trị, tính minh bạch và khả năng phát triển bền vững”, bà nói.

Theo bà Lâm, với sự hỗ trợ ngày càng lớn của công nghệ cùng những thay đổi tích cực về chính sách, việc tiếp cận nguồn vốn của doanh nghiệp Việt Nam đang thuận lợi hơn đáng kể so với trước đây. Đồng thời, thị trường Việt Nam cũng đã tiệm cận với nhiều hệ sinh thái phát triển hơn trong khu vực như Singapore, thậm chí tiến gần tới các chuẩn mực của châu Âu và Mỹ.