Câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam đang trở lại tâm điểm. Sau khi FTSE Russell nâng hạng Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, giới đầu tư tiếp tục hướng kỳ vọng vào việc lọt Watch List của MSCI.

Tuy nhiên, theo TS. Hồ Quốc Tuấn, Giảng viên Cao cấp Đại học Bristol (Anh Quốc) câu chuyện này cần được nhìn nhận như một chất xúc tác, thay vì một lời giải tự động cho bài toán vốn ngoại.

Tại Hội thảo Đầu tư 2026 mới đây, TS. Hồ Quốc Tuấn nhấn mạnh: Điều quan trọng không nằm ở việc Việt Nam có được nâng hạng hay không, mà là sau nâng hạng, thị trường có đủ sức hấp dẫn để giữ dòng vốn ở lại hay không. Nâng hạng không phải là ‘đũa thần’ mà nó chỉ là một “cái phễu” để chúng ta hút được nhiều vốn hơn.

Theo đó, nâng hạng có thể giúp Việt Nam mở rộng tệp nhà đầu tư, đặc biệt là các quỹ thụ động vốn bị giới hạn bởi phân loại thị trường. Tuy nhiên, dòng tiền đó sẽ không tự động phân bổ nếu thiếu những điều kiện nền tảng như thanh khoản, bảo vệ cổ đông nhỏ lẻ, quản trị thị trường, chất lượng hàng hóa và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của nhà đầu tư tổ chức.

Điều này càng trở nên rõ hơn trong bối cảnh cạnh tranh dòng vốn toàn cầu ngày càng gay gắt. Từ đầu năm đến nay, không chỉ Việt Nam mà hàng loạt thị trường mới nổi khác cũng chịu áp lực bán ròng.

Theo ông Tuấn, dòng vốn hiện đang tập trung vào hai nhóm lớn: cổ phiếu công nghệ gắn với AI và các tài sản có tính “cash-like”, tức thanh khoản cao và có thể rút ra nhanh. Xu hướng này khiến cổ phiếu tại các thị trường mới nổi, bao gồm Việt Nam, ở vào vị thế cạnh tranh bất lợi hơn trong cuộc đua giành vốn. Ngay cả lợi thế định giá thấp – vốn là điểm mạnh của Việt Nam trong nhiều năm – cũng đang dần mất đi tính khác biệt. Nếu nói Việt Nam rẻ thì Thái Lan cũng rẻ, Indonesia cũng rẻ.

Ông Tuấn nói: "thông điệp chung của nhiều thị trường châu Á hiện nay đều là “chúng tôi rẻ”.

Trong khi đó, Một biến số ngày càng quan trọng trong quá trình lựa chọn thị trường của dòng vốn quốc tế là thanh khoản. Mô hình đầu tư định lượng hiện nay đang kết hợp hai yếu tố là momentum và liquidity. Momentum phản ánh động lượng tăng giá, còn liquidity là khả năng hấp thụ và luân chuyển dòng tiền.

Các mô hình này không chỉ tìm nơi rẻ, mà còn ưu tiên những thị trường đang có xu hướng đi lên và duy trì thanh khoản đủ lớn để dòng vốn vào – ra thuận lợi. Vì vậy, nếu một thị trường có định giá thấp nhưng thanh khoản suy giảm, thị trường đó có thể bị loại khỏi danh sách ưu tiên của các hệ thống đầu tư.

“Nếu chúng ta có câu chuyện rẻ, nhưng đồng thời thanh khoản của chúng ta lại “rớt”, thì khi quét, hệ thống sẽ quét Việt Nam ra khỏi danh sách ưu tiên. Đây là xu hướng ngày càng phổ biến khi các quỹ đầu tư sử dụng thuật toán để sàng lọc cơ hội. Trong cuộc chơi này, Việt Nam không chỉ cạnh tranh bằng định giá, mà còn bằng độ sâu thị trường và khả năng duy trì động lượng", ông Tuấn nói.

Vấn đề này cũng tạo ra một vòng lặp không dễ tháo gỡ: muốn thu hút dòng vốn thì phải có thanh khoản và động lượng; nhưng để duy trì thanh khoản và động lượng bền vững, thị trường lại cần thêm dòng vốn và một câu chuyện đủ mạnh để kích hoạt sự quan tâm.

Việt Nam đang “bán” gì cho nhà đầu tư quốc tế?

Ở góc nhìn cấu trúc dòng vốn, TS. Hồ Quốc Tuấn cho rằng, nếu các quỹ thụ động giải ngân vào Việt Nam sau nâng hạng, họ sẽ tiếp cận thị trường thông qua cấu trúc chỉ số và các nhóm ngành lớn. Điều đó đồng nghĩa, nâng hạng có thể giúp thị trường được “nhìn thấy” nhiều hơn, nhưng không đảm bảo mọi doanh nghiệp đều hưởng lợi như nhau. Dòng vốn vẫn sẽ phân hóa, ưu tiên những doanh nghiệp có đủ quy mô, thanh khoản, chất lượng quản trị và câu chuyện tăng trưởng rõ ràng.

Trong khi dòng vốn toàn cầu hiện đang ưu tiên công nghệ và tài chính, Việt Nam chưa có lợi thế quá nổi bật ở câu chuyện công nghệ như một số thị trường lớn. Vì vậy, câu chuyện mà Việt Nam đang đưa ra với nhà đầu tư quốc tế là hạ tầng, đầu tư công và khả năng thu hút FDI. Mỗi nền kinh tế đều có một “câu chuyện” riêng để thuyết phục dòng vốn. Một số quốc gia Đông Nam Á có thể “bán” câu chuyện tiêu dùng nhờ dân số trẻ và quy mô thị trường nội địa lớn. Trong khi đó, Việt Nam đang “bán” câu chuyện hạ tầng.

“Chúng ta đang kỳ vọng câu chuyện xây cầu, đường, sân bay, tất cả các thứ để hút vốn FDI vào, để tạo sự thay đổi về mặt cấu trúc hạ tầng để tăng trưởng”, ông Tuấn nói.

Về dài hạn, đây là một câu chuyện có cơ sở. Nhà đầu tư nước ngoài nhìn thấy lợi thế của Việt Nam ở vị trí địa lý, nguồn nhân lực, vai trò trong dịch chuyển chuỗi cung ứng và khả năng trở thành một trung tâm sản xuất mới. Việc dòng vốn FDI hiện diện lâu dài tại Việt Nam cho thấy câu chuyện này vẫn có sức hút nhất định.

Tuy nhiên, thách thức nằm ở khoảng cách giữa câu chuyện được kể và chuyển biến thực tế. Nếu Việt Nam xác định hạ tầng là lõi tăng trưởng nhưng tiến độ giải ngân đầu tư công vẫn chậm, thì câu chuyện đó sẽ cần thêm bằng chứng để trở nên thuyết phục hơn. Bên cạnh đó, nhà đầu tư quốc tế vẫn còn những băn khoăn khác như rủi ro tỷ giá, nguy cơ thiếu hụt năng lượng, nhu cầu vốn lớn cho tăng trưởng và sức hút chưa đủ mạnh của câu chuyện công nghệ.

TS. Hồ Quốc Tuấn cho rằng, bài toán lớn nhất sau nâng hạng không nằm ở việc thị trường có thể thu hút thêm bao nhiêu dòng vốn trong ngắn hạn, mà là khả năng giữ chân dòng tiền đó trong dài hạn. Để làm được điều này, nhà đầu tư cần nhìn thấy những chuyển biến rõ ràng hơn về hạ tầng, tiến trình cải cách và chất lượng của doanh nghiệp niêm yết.

Theo ông, nâng hạng vì thế chỉ là bước khởi đầu. Dòng vốn sau nâng hạng sẽ không phân bổ đồng đều trên toàn thị trường, mà tiếp tục chọn lọc, tập trung vào những doanh nghiệp có quy mô lớn, thanh khoản tốt, quản trị minh bạch và câu chuyện tăng trưởng đủ sức thuyết phục.

Với Việt Nam, cánh cửa nâng hạng có thể đang rộng mở hơn bao giờ hết. Nhưng để thực sự bước qua cánh cửa đó và tận dụng được cơ hội, thị trường cần nhiều hơn một mức định giá hấp dẫn. Điều nhà đầu tư quốc tế tìm kiếm không chỉ là một thị trường “rẻ”, mà là một thị trường đủ trưởng thành, đủ chiều sâu và đủ sức tạo niềm tin để dòng vốn có lý do ở lại.