VCCI logo

LIÊN ĐOÀN THƯƠNG MẠI VÀ CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Vietnam Chamber of Commerce and Industry

Thứ 4, 18/11/2026 | English | Vietnamese

Năng lượng trở thành chi phí tốn kém nhất: DN đối diện sức ép mới

Thứ 4, 18/11/2026

Chi phí năng lượng đang nổi lên thành yếu tố gây sức ép lớn nhất đối với hoạt động của doanh nghiệp toàn cầu, vượt cả thuế quan và vận chuyển hàng hóa. Tại Việt Nam, mức độ lạc quan về triển vọng thương mại quốc tế thuộc nhóm cao nhất trong khảo sát mới nhất của HSBC.

Năng lượng trở thành áp lực chi phí lớn nhất

Theo Khảo sát Thương mại Toàn cầu 2026 của ngân hàng HSBC, có 44% lãnh đạo doanh nghiệp được hỏi xác định năng lượng là yếu tố tác động lớn nhất đến cơ cấu chi phí hoạt động trong sáu tháng qua. Tỷ lệ này cao hơn thuế quan, ở mức 43%, và chi phí vận chuyển hàng hóa, ở mức 41%.

Đáng chú ý, áp lực chưa có dấu hiệu sớm hạ nhiệt. Có 68% doanh nghiệp cho biết đã phải đối mặt với chi phí tổng thể gia tăng, trong khi 72% dự báo chi phí tiếp tục tăng trong hai năm tới. Nhu cầu vốn lưu động cũng tăng lên khi 59% doanh nghiệp cho biết nhu cầu này đã cao hơn so với năm 2025.

Không chỉ tác động đến chi phí đầu vào, những gián đoạn trong chuỗi cung ứng còn tạo thêm sức ép lên doanh thu. Có tới 92% doanh nghiệp tham gia khảo sát dự báo tình trạng chậm trễ hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng sẽ ảnh hưởng đến doanh thu trong hai năm tới.

Chi phí năng lượng đang trở thành áp lực lớn nhất đối với cơ cấu chi phí hoạt động của doanh nghiệp toàn cầu, vượt cả thuế quan và vận chuyển hàng hóa. Ảnh: HSBC

Đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng, sức ép càng đáng chú ý. Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế 2026 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) nhận định Việt Nam là nền kinh tế có độ mở thương mại cao, đồng thời nhập khẩu ròng dầu và khí đốt.

Báo cáo Triển vọng Năng lượng Đông Nam Á 2026 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng chỉ ra những điểm yếu mang tính cấu trúc của khu vực, gồm phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu, nguồn cung chưa đa dạng và các tuyến vận chuyển tập trung.

Trước áp lực này, doanh nghiệp đang điều chỉnh cách quản trị chi phí thay vì chỉ tìm cách chuyển phần tăng thêm sang khách hàng. Theo khảo sát HSBC, cải thiện hiệu quả và năng suất là biện pháp được lựa chọn nhiều nhất, với 53% số người tham gia. Tiếp đó là đàm phán lại thỏa thuận với nhà cung cấp (43%), chấp nhận hạch toán chi phí tăng thêm vào biên lợi nhuận (38%) và chuyển chi phí sang khách hàng (36%).

Ở cấp độ chuỗi cung ứng, 88% doanh nghiệp đã hoặc dự kiến đa dạng hóa mạng lưới nhà cung cấp giữa các khu vực; 86% chú trọng bảo đảm nguồn cung năng lượng và tối ưu hóa các tuyến thương mại. Có 85% doanh nghiệp lựa chọn xây dựng chuỗi cung ứng khép kín hơn tại những khu vực trọng điểm hoặc tăng lượng hàng tồn kho.

Những điều chỉnh này bước đầu đem lại kết quả khi 78% doanh nghiệp cho biết thay đổi trong chuỗi cung ứng đã giúp cải thiện dòng tiền và vốn lưu động.

Ông Vivek Ramachandran, Giám đốc Khối Giải pháp Thương mại Toàn cầu của HSBC, nhận định chi phí năng lượng đã trở thành yếu tố then chốt mà doanh nghiệp phải cân nhắc khi quản lý chuỗi cung ứng quốc tế. Theo ông, doanh nghiệp đang ứng phó bằng cách bảo đảm nguồn cung năng lượng, nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng tính linh hoạt trong mô hình vận hành.

Ông cũng cho rằng những doanh nghiệp có vị thế tốt để tăng trưởng là những đơn vị kết hợp được sự linh hoạt trong vận hành với việc quản lý chặt chẽ thanh khoản, vốn lưu động và rủi ro.

Doanh nghiệp Việt Nam trước bài toán cạnh tranh

Trong số 26 thị trường được HSBC khảo sát, Việt Nam nằm trong nhóm có triển vọng thương mại quốc tế tích cực nhất. Có 94% doanh nghiệp Việt Nam tham gia khảo sát kỳ vọng hoạt động thương mại quốc tế sẽ tăng trưởng trong hai năm tới, ngang với Philippines và cao hơn mức bình quân toàn cầu 86%.

Tuy nhiên, sự lạc quan này không đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam đứng ngoài những sức ép về chi phí. Khảo sát cho thấy thuế quan là yếu tố được doanh nghiệp trong nước đề cập nhiều nhất khi đánh giá các áp lực chi phí, với tỷ lệ 52%, cao hơn mức 43% toàn cầu. Chi phí năng lượng đứng thứ hai, với 49%, so với 44% trên toàn cầu.

Theo OECD, triển vọng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam trong năm 2026 có thể giảm tốc do nguy cơ gián đoạn nguồn cung, chi phí vận tải tăng và sự suy giảm của nhu cầu nhập khẩu được đẩy lên trước đó, trong đó có nhóm sản phẩm liên quan đến bán dẫn. Dù vậy, xuất khẩu hàng hóa vẫn duy trì sức tăng trưởng trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, trong khi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tiếp tục gia tăng.

Hoạt động sản xuất tại các nhà máy công nghiệp chịu tác động trực tiếp từ biến động chi phí, đòi hỏi DN có những bước đi phù hợp để giữ năng lực cạnh tranh. Ảnh minh họa.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Việt Nam đang ghi nhận kết quả tích cực từ việc điều chỉnh chuỗi cung ứng. Có 90% doanh nghiệp tham gia khảo sát HSBC cho biết những thay đổi này đã giúp cải thiện dòng tiền và vốn lưu động, cao hơn đáng kể mức 78% toàn cầu. Tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá các biện pháp ứng phó với bất định và gián đoạn thương mại mang lại hiệu quả lên tới 97%, so với 86% trên toàn cầu.

Một trong những hướng điều chỉnh là đa dạng hóa thị trường và đối tác thương mại. Theo khảo sát, các thị trường mà doanh nghiệp Việt Nam gia tăng mức độ phụ thuộc nhiều nhất là thị trường trong nước, với 50%, tiếp đến là Singapore (46%) và Thái Lan (41%). Ở chiều ngược lại, xét từ góc độ các đối tác quốc tế, Malaysia là thị trường có tỷ lệ doanh nghiệp gia tăng mức độ phụ thuộc vào Việt Nam cao nhất, đạt 32%, tiếp theo là Thái Lan (31%), Singapore và Hàn Quốc (cùng 29%).

Về năng lượng, Việt Nam đang từng bước mở rộng các cơ chế để doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện tái tạo. Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP sửa đổi các quy định về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), mở rộng sự tham gia của các đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp, cụm công nghiệp vào cơ chế mua bán điện trực tiếp từ nguồn năng lượng tái tạo.

Dù vậy, khả năng tiếp cận nguồn điện ổn định, chi phí hợp lý vẫn là vấn đề quan trọng đối với hoạt động sản xuất. Ngày 31/10/2026, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thông báo điều chỉnh giảm 2% giá bán lẻ điện bình quân, xuống 2.159,90 đồng/kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng, kể từ ngày 1/11/2026.

Tuy nhiên, khi chi phí năng lượng, thuế quan và các rủi ro chuỗi cung ứng tiếp tục hiện diện, khả năng kiểm soát chi phí và bảo đảm nguồn cung sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong giai đoạn tới.

TheoGia Phúc (Tạp chí điện tử Đầu tư Tài chính)

Có thể bạn quan tâm