Kể từ khi nổ ra ngày 28/2, chiến sự ở Trung Đông đã tác động sâu đến ngành sản xuất ở Việt Nam, thể hiện ở việc đẩy chi phí cả đầu vào và đầu ra, đơn đặt hàng mới và sản lượng đều chậm lại.

Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam của S&P Global vẫn nằm trên ngưỡng 50 điểm trong tháng 3, từ đó kéo dài thời kỳ cải thiện điều kiện kinh doanh hiện nay thành chín tháng.

Tuy nhiên, chỉ số PMI đã giảm còn 51,2 điểm so với 54,3 điểm của tháng 2 cho thấy các điều kiện sản xuất có mức cải thiện ít đáng kể nhất kể từ tháng 9 năm ngoái, báo cáo của S&P Global nêu.

Đặc điểm chính của kỳ khảo sát PMI tháng 3 là ảnh hưởng của chiến tranh ở Trung Đông lên lạm phát. Giá dầu tăng khiến cước phí, chi phí nhiên liệu và vận tải tăng.

Kết quả là, gần một nửa số người trả lời khảo sát ghi nhận tăng chi phí đầu vào trong tháng 3, và tốc độ tăng mạnh nhất kể từ tháng 4/2022.

Khi gánh nặng chi phí đầu vào tăng được chuyển sang vai khách hàng, giá cả đầu ra đã tăng với một trong những tốc độ mạnh nhất kể từ khi chuỗi khảo sát bắt đầu vào năm 2011. Tốc độ lạm phát trong tháng 3 là mạnh nhất trong gần 15 năm.

Hạn chế nhu cầu, niềm tin kinh doanh giảm

Một hệ lụy của việc giá cả tăng mạnh là làm hạn chế nhu cầu. Tổng số lượng đơn đặt hàng mới tiếp tục tăng khi một số công ty cho biết khách hàng đã cố gắng mua hàng trước khi hàng tăng giá. Tuy nhiên, tốc độ tăng chỉ là nhẹ và là yếu nhất kể từ tháng 9 năm ngoái.

Trong khi đó, nhu cầu trên thị trường quốc tế giảm, và số lượng đơn đặt hàng xuất khẩu mới đã giảm đáng kể sau khi ổn định trong tháng 2.

Cùng với việc tổng số lượng đơn đặt hàng mới giảm, tốc độ tăng sản lượng sản xuất giảm nhiều trong tháng 3. Lần tăng sản lượng kỳ này là lần thứ 11 trong 11 tháng, nhưng mức tăng là ít đáng kể nhất kể từ tháng 6/2025.

Số lượng đơn đặt hàng mới tăng chậm hơn và chi phí đầu vào tăng khiến các nhà sản xuất ngần ngại trong việc mua thêm hàng hóa trong tháng 3. Hoạt động mua hàng hóa đầu vào giảm đáng kể, từ đó kết thúc thời kỳ tăng kéo dài 8 tháng. Tồn kho hàng mua cũng cũng đã giảm.

Những công ty mua hàng hóa đầu vào đã gặp phải tình trạng kéo dài đáng kể về thời gian giao hàng của nhà cung cấp, và đây là mức kéo dài thời gian giao hàng đáng kể nhất trong bốn năm. Những người trả lời khảo sát cho biết chi phí nhiên liệu tăng đã gây ra chậm trễ trong khâu vận tải.

Đồng thời với việc giảm hoạt động mua hàng, các nhà sản xuất cũng có tín hiệu giảm số lượng việc làm. Số lượng nhân viên trong ngành đã giảm lần đầu tiên trong 6 tháng. Một số công ty báo cáo tình trạng khó khăn khi thay thế các nhân viên nghỉ việc, và sự sụt giảm số lượng công nhân hợp đồng tạm thời.

Do số lượng việc làm giảm và các công ty khó khăn trong việc tìm mua nguyên vật liệu, lượng công việc tồn đọng đã tăng trong tháng 3. Lần tăng nhẹ này là lần tăng đầu tiên trong 4 tháng. Trong một số trường hợp, các nhà sản xuất đã sử dụng hàng tồn kho thành phẩm để đáp ứng yêu cầu đơn hàng, từ đó khiến hàng tồn kho sau sản xuất giảm đáng kể.

Một tác động đáng kể khác là niềm tin kinh doanh trong tháng 3 đã giảm xuống mức thấp của 6 tháng khi có những quan ngại về ảnh hưởng của chiến tranh ở Trung Đông lên nhu cầu, giá cả và nguồn cung nguyên vật liệu trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, các công ty vẫn kỳ vọng rằng nhu cầu cơ bản sẽ ổn định và hỗ trợ cho việc tăng số lượng đơn đặt hàng mới và sản lượng, nên họ vẫn tiếp tục dự đoán sản lượng tăng trong năm tới.

"Ấn bản tháng 3 của chỉ số PMI ngành sản xuất Việt Nam của S&P Global nêu bật những ảnh hưởng ban đầu của chiến tranh ở Trung Đông đối với các công ty ngành sản xuất", ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, bình luận.

Theo chuyên gia này, khi quốc gia đang phụ thuộc vào dầu nhập khẩu từ khu vực chịu ảnh hưởng, tác động lên giá cả và chuỗi cung ứng ở mức độ nào đó đã phải được tính đến. Tốc độ tăng chi phí đầu vào đã nhanh hơn, và theo đó là giá bán hàng tăng - với tốc độ tăng là nhanh nhất trong gần 15 năm - cho thấy những ảnh hưởng ngay lập tức và đáng kể mà các công ty đang phải gánh chịu.

Sản lượng và số lượng đơn đặt hàng mới vẫn nằm trên vùng tăng trưởng trong tháng 3, nhưng tốc độ tăng đã giảm hẳn so với tháng 2 và ít nhất một phần tăng trưởng đến từ việc khách hàng đã cố gắng đặt đơn hàng trước khi hàng hóa tăng giá.

"Do đó, triển vọng trong ngắn hạn có vẻ ảm đạm, trừ khi có được một giải pháp nhanh chóng cho cuộc chiến tranh và sự gián đoạn qua eo biển Hormuz", ông dự báo.

Theo ước tính mới nhất từ bộ phận nghiên cứu của VinaCapital, trong trường hợp tác động mạnh nhất từ cuộc chiến ở Trung Đông giảm dần trong vòng 2-3 tuần tới, tăng trưởng GDP của Việt Nam giảm 1,5 điểm phần trăm và lạm phát trung bình tăng từ mức 3,5% năm 2025 lên khoảng 5-5,6% năm 2026.

Ước tính tác động đó không bao gồm tác động từ các biện pháp của chính phủ nhằm hạn chế tác động của cuộc chiến và dựa trên giả thuyết giá dầu Brent tăng 25% trong năm nay, từ 70 USD/thùng năm 2025 lên 87 USD/thùng.