Công nghiệp chế biến, chế tạo giữ vai trò chủ lực

Báo cáo sản xuất và thương mại chế tạo thế giới quý II/2026, được Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) công bố ngày 30/9/2026, cung cấp căn cứ quốc tế để nhìn lại đà tăng công nghiệp trước 3 tháng cuối năm. Theo báo cáo, sản lượng chế tạo toàn cầu tăng 1,5% so với quý trước, trong khi giá trị xuất khẩu hàng chế tạo tăng 6,1%. Nhóm ngành công nghệ trung bình cao và cao tiếp tục là động lực, với sản lượng tăng 2,0%. Trong nhóm các nền kinh tế công nghiệp mới nổi có dữ liệu được UNIDO phân tích, Việt Nam ghi nhận mức tăng sản lượng chế tạo 7,8% so với quý I/2026.

Trước đó, theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý III 9 tháng năm 2026 của Cục Thống kê, chỉ số sản xuất ngành chế biến, chế tạo 9 tháng tăng 12,9%; chỉ số tiêu thụ của ngành tăng 12,8% so với cùng kỳ. Riêng tháng 9, chỉ số tiêu thụ tăng 17,8% so với cùng kỳ năm trước, dù giảm 0,5% so với tháng trước.

Số liệu công bố đầu tháng 10 cho thấy đà tăng trong nước tiếp tục được duy trì. Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 05/10/2026 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 năm 2026 (Nghị quyết số 312) và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương, ghi nhận giá trị tăng thêm ngành chế biến, chế tạo quý III tăng 12,28% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 10,83% của 6 tháng đầu năm.

Với kết quả trên, ông Trần Việt Hòa - Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) nhìn nhận, công nghiệp chế biến, chế tạo luôn được đánh giá là một trong những ngành kinh tế chủ chốt, đóng vai trò là động lực dẫn dắt tăng trưởng của nền kinh tế, thúc đẩy thương mại, xuất khẩu, đặc biệt một số nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chủ lực như: Dệt may, da giày, cơ khí, điện tử, công nghiệp hỗ trợ…

Theo Cục Thống kê, tiếp nối kết quả tích cực của quý III/2026, tinh thần lạc quan và kỳ vọng bứt phá trong quý IV tiếp tục lan tỏa ở các doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo và xây dựng. Tuy nhiên, chi phí nguyên vật liệu, nợ đọng và khả năng tiếp cận vốn vẫn là những điểm nghẽn.

Kết quả điều tra trên 6.000 doanh nghiệp chế biến, chế tạo và hơn 5.800 doanh nghiệp xây dựng tại 34 tỉnh, thành phố cho thấy, 83,9% doanh nghiệp chế biến, chế tạo dự báo hoạt động sản xuất, kinh doanh quý IV tốt hơn hoặc giữ ổn định so với quý III; trong đó, 39,2% dự báo tốt hơn. Có 85,6% doanh nghiệp dự báo đơn đặt hàng mới tăng hoặc giữ nguyên; công suất sử dụng máy móc, thiết bị bình quân quý III đạt 76,1%.

Tập trung giải pháp cho những tháng cuối năm

Đà tăng sản xuất chế tạo của Việt Nam trong quý II đang được nối tiếp bằng kết quả quý III và 9 tháng năm 2026. Bước vào quý IV, theo Cục Công nghiệp, kịch bản tăng giá trị tăng thêm ngành chế biến, chế tạo 14,1% đặt ra yêu cầu khai thác tốt năng lực sản xuất, giữ nhịp tiêu thụ và tháo gỡ kịp thời khó khăn của doanh nghiệp.

Ở cấp địa phương, Nghị quyết số 312 yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp có lợi thế; hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết khó khăn về nguyên liệu, thị trường và thủ tục đầu tư đối với dự án có khả năng hoàn thành trong năm 2026, sớm hình thành năng lực sản xuất mới. Việc thực hiện phải gắn với quy hoạch cấp tỉnh đã được điều chỉnh, bảo đảm đồng bộ, thống nhất. Yêu cầu này hướng sự hỗ trợ vào những dự án và doanh nghiệp có thể đóng góp thêm cho sản xuất trong những tháng còn lại của năm.

Khả năng duy trì sản xuất cũng được gắn với đầu ra của doanh nghiệp. Nghị quyết giao Bộ Công Thương hỗ trợ doanh nghiệp dệt may, da giày duy trì đơn hàng, đa dạng hóa thị trường; rà soát, hoàn thiện thể chế, chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ theo hướng có trọng tâm, trọng điểm gắn với nhu cầu thị trường và khả năng nội địa hóa.

Quý IV năm 2026 cũng đặt ra yêu cầu đối với sự tăng cường kết nối, phát triển nhà cung cấp Việt Nam cho các tập đoàn điện tử, bán dẫn và công nghệ trong và ngoài nước theo chuỗi sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và nhu cầu của doanh nghiệp. Đối với các ngành sản xuất hàng tiêu dùng, việc nắm sát nhu cầu và tình hình tiêu thụ là cơ sở để doanh nghiệp chủ động kế hoạch sản xuất trong giai đoạn cao điểm cuối năm.

Đồng thời, Bộ Công Thương cũng được giao rà soát, báo cáo Thủ tướng Chính phủ việc thay thế Quyết định số 10/2017/QĐ-TTg ngày 03/4/2017 về Quy chế quản lý và thực hiện Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, hoàn thành trong tháng 12/2026. Phối hợp với Bộ Tài chính rà soát, đề xuất chính sách thuế phù hợp, vừa khuyến khích sản xuất trong nước đối với linh kiện, sản phẩm đã có khả năng sản xuất, vừa bảo đảm làm trong nước chưa đáp ứng đầy đủ máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu mà trong nước chưa đáp ứng được; hoàn thành trong tháng 10/2026.

Về thể chế và hạ tầng phục vụ sản xuất, Chính phủ yêu cầu đẩy nhanh tiến độ ban hành văn bản quy định chi tiết các luật, nghị quyết đã có hiệu lực; khẩn trương hoàn thiện và đưa chính sách mới vào thực hiện. Các bộ, địa phương phải rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục liên quan đến đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường; nâng chất lượng dịch vụ công trực tuyến và khắc phục vướng mắc trong giải quyết thủ tục liên thông. Đây là những nội dung có liên quan trực tiếp đến quá trình triển khai dự án và mở rộng hoạt động sản xuất công nghiệp.

Cùng với yêu cầu tháo gỡ khó khăn, Nghị quyết số 312 nhấn mạnh việc triển khai các nhiệm vụ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Năng suất, sức cạnh tranh và sự phát triển của doanh nghiệp được xác định là những thước đo hiệu quả. Với sản xuất công nghiệp, việc đầu tư công nghệ cần gắn với nâng năng suất và chất lượng sản phẩm.

Ngày 13/10/2026, Bộ Công Thương ban hành Công văn số 8375/BCT-KHTC về triển khai Nghị quyết Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 năm 2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương. Cụ thể, về lĩnh vực công nghiệp, Bộ Công Thương đề nghị thúc đẩy sản xuất công nghiệp; tăng cường kết nối doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI; rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ theo hướng có trọng tâm, trọng điểm gắn với nhu cầu thị trường và khả năng nội địa hóa; cập nhật danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên, nhất là các linh kiện, vật liệu có nhu cầu lớn. Bên cạnh đó, tăng cường kết nối, phát triển nhà cung cấp Việt Nam cho các tập đoàn điện tử, bán dẫn và công nghệ trong và ngoài nước theo chuỗi sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và nhu cầu của doanh nghiệp.