Dòng việc mới mở ra từ đầu tư công và bất động sản

Theo Báo cáo ngành Xây dựng vừa công bố, MBS Research dự báo giá trị toàn ngành có thể tăng khoảng 14–14,5% trong năm 2026. Động lực không chỉ đến từ đầu tư công mà còn từ sự trở lại của các dự án bất động sản, qua đó mở rộng nguồn việc cho các doanh nghiệp xây lắp sau giai đoạn thị trường gặp nhiều khó khăn.

Ở mảng hạ tầng, năm 2026 được xem là thời điểm bản lề của chu kỳ đầu tư công trung hạn 2026–2030. Giải ngân vốn đầu tư công được dự báo tiếp tục tăng, trong khi danh mục dự án mới không còn tập trung chủ yếu vào cao tốc như giai đoạn trước mà mở rộng sang đường sắt, sân bay, cảng biển và các công trình đô thị quy mô lớn.

Một số dự án có thể kể đến gồm đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, tuyến Hà Nội – Hải Phòng – Lào Cai, đường sắt Hà Nội – Quảng Ninh, các tuyến vành đai tại Hà Nội và TP.HCM, sân bay Gia Bình, mở rộng sân bay Phú Quốc cùng các dự án cảng biển tại Cần Giờ, Nam Đồ Sơn và Liên Chiểu.

Quy mô đầu tư lớn tạo ra dư địa đáng kể cho thị trường xây lắp. Tuy nhiên, không phải toàn bộ giá trị này sẽ chuyển ngay thành doanh thu cho nhà thầu trong năm 2026. Nhiều dự án đường sắt, sân bay và hạ tầng phức hợp vẫn đang ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thiết kế, giải phóng mặt bằng hoặc lựa chọn hình thức triển khai.

Do đó, nguồn việc trong ngắn hạn có thể đến sớm hơn từ xây dựng dân dụng. Sau thời gian dài bị ảnh hưởng bởi các vướng mắc pháp lý và khó khăn về dòng tiền, nhiều chủ đầu tư bất động sản đang đẩy nhanh tiến độ dự án, nhất là tại Hà Nội và TP.HCM.

Tại TP.HCM, nguồn cung căn hộ được dự báo phục hồi trong giai đoạn 2026–2027. Trong khi đó, thị trường Hà Nội dù có thể giảm nhẹ so với nền cao nhưng vẫn duy trì lượng sản phẩm lớn. Tỷ lệ hấp thụ tích cực giúp các chủ đầu tư cải thiện tiến độ bán hàng và thu tiền, từ đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc thanh toán khối lượng xây lắp.

Phân khúc nhà ở xã hội cũng bổ sung thêm nguồn việc cho ngành. Việc đẩy nhanh các dự án nhằm hướng tới mục tiêu một triệu căn nhà ở xã hội vào năm 2030 có thể giúp nhu cầu xây dựng dân dụng duy trì trong thời gian dài hơn, thay vì chỉ phụ thuộc vào các dự án nhà ở thương mại.

Backlog tăng nhưng cơ hội không chia đều

Khi lượng dự án mới được khởi động, backlog của các doanh nghiệp xây dựng niêm yết được dự báo tăng khoảng 15% trong năm 2026 và tiếp tục tăng khoảng 10% trong năm 2027. Dù vậy, tốc độ cải thiện có sự chênh lệch rõ giữa nhóm xây dựng dân dụng và nhóm hạ tầng.

Các nhà thầu dân dụng có khả năng tiếp cận nguồn việc sớm hơn do nhiều dự án bất động sản, khu đô thị và công trình công nghiệp đã bước vào giai đoạn triển khai. Trong khi đó, phần lớn dự án đường sắt và hạ tầng quy mô lớn vẫn cần thêm thời gian hoàn tất thủ tục và tổ chức đấu thầu.

Coteccons là một trong những doanh nghiệp được kỳ vọng hưởng lợi từ xu hướng này. Hoạt động của doanh nghiệp trải rộng từ xây dựng dân dụng, công nghiệp đến hạ tầng, đồng thời có quan hệ hợp tác với nhiều chủ đầu tư lớn.

Doanh thu Coteccons năm 2026 được dự báo đạt khoảng 34.850 tỷ đồng, tăng 20% so với năm trước. Lợi nhuận ròng ước đạt 820 tỷ đồng, tăng 8%. Khoảng cách giữa tốc độ tăng doanh thu và lợi nhuận phần nào phản ánh đặc điểm biên lợi nhuận còn mỏng của hoạt động xây lắp.

Ở nhóm hạ tầng, cơ hội cũng mở ra nhưng phụ thuộc nhiều hơn vào loại dự án và tiến độ triển khai. Vinaconex được dự báo có backlog tăng khoảng 9% trong năm 2026. Doanh thu ước đạt 16.312 tỷ đồng, tăng khoảng 2%, trong khi lợi nhuận ròng có thể giảm mạnh xuống 1.036 tỷ đồng.

Mức giảm này chủ yếu đến từ nền so sánh cao của năm 2025, khi doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận từ chuyển nhượng dự án. Vì vậy, diễn biến lợi nhuận năm 2026 không hoàn toàn phản ánh hoạt động xây lắp cốt lõi.

Đối với Đèo Cả, lợi thế nằm ở kinh nghiệm triển khai hạ tầng giao thông và các dự án theo mô hình đối tác công tư. Doanh thu năm 2026 được dự báo đạt 3.939 tỷ đồng, tăng 10%, trong khi lợi nhuận ròng đạt khoảng 670 tỷ đồng, cùng tăng 10%.

CII có thêm động lực từ kế hoạch triển khai cao tốc Trung Lương – Mỹ Thuận giai đoạn 2 và hoạt động tại các dự án BOT. Doanh thu năm 2026 được dự báo đạt 2.830 tỷ đồng, tăng 8%, còn lợi nhuận ròng tăng 9% lên khoảng 299 tỷ đồng.

Sự dịch chuyển của đầu tư công sang đường sắt, sân bay và các công trình phức hợp cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với nhà thầu. Năng lực thi công không còn là yếu tố duy nhất, bởi doanh nghiệp còn phải đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật, vốn, quản trị tiến độ và khả năng phối hợp với chủ đầu tư.

Điều này khiến cơ hội giữa các doanh nghiệp không chia đều. Những nhà thầu có quy mô lớn, kinh nghiệm thi công dự án phức tạp và khả năng kiểm soát dòng tiền sẽ có lợi thế hơn khi tham gia chu kỳ đầu tư mới.

Doanh thu tăng nhưng biên lợi nhuận vẫn chịu sức ép

Nguồn việc mở rộng giúp triển vọng doanh thu tích cực hơn, nhưng hiệu quả kinh doanh của các nhà thầu vẫn đối mặt với nhiều sức ép. Giá vật liệu xây dựng tăng và mặt bằng lãi suất cao có thể khiến biên lợi nhuận gộp toàn ngành giảm khoảng 0,2–0,4 điểm phần trăm trong năm 2026.

Theo số liệu trong báo cáo, giá thép xây dựng đã tăng khoảng 12% so với đầu năm, còn giá cát xây dựng tăng khoảng 15% so với cùng kỳ do nguồn cung thiếu hụt. Với các hợp đồng có thời gian thi công kéo dài, biến động giá đầu vào có thể làm chi phí thực tế cao hơn đáng kể so với thời điểm lập dự toán.

Một số doanh nghiệp đã áp dụng điều khoản chia sẻ hoặc điều chỉnh chênh lệch giá vật liệu với chủ đầu tư. Cơ chế này giúp hạn chế rủi ro, nhưng khả năng bù đắp vẫn phụ thuộc vào từng hợp đồng và thời điểm cập nhật đơn giá.

Biên lợi nhuận gộp mảng xây dựng của Vinaconex, Đèo Cả và CII được dự báo giảm khoảng 0,3 điểm phần trăm trong năm 2026. Áp lực chủ yếu đến từ giá vật liệu tăng trong khi quá trình điều chỉnh giá thầu thường có độ trễ.

Coteccons được đánh giá ít chịu tác động hơn nhờ đã ký các hợp đồng có điều khoản chia sẻ chênh lệch giá với chủ đầu tư. Biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp được dự báo cải thiện trong năm tài chính 2026, dù mức nền chung của hoạt động xây lắp vẫn chưa cao.

Bên cạnh giá vật liệu, chi phí vốn tiếp tục là một yếu tố cần tính đến. Các nhà thầu thường phải ứng vốn trước để triển khai công trình rồi mới được nghiệm thu và thanh toán. Khi lãi suất duy trì ở mức cao, chi phí tài chính có thể tăng, đặc biệt với những doanh nghiệp sử dụng nhiều vốn vay hoặc tham gia các dự án BOT, PPP có thời gian hoàn vốn dài.

Ở chiều ngược lại, khả năng thu hồi công nợ đang có dấu hiệu cải thiện. Số ngày phải thu của các doanh nghiệp xây dựng có xu hướng giảm khi tình hình tài chính của các chủ đầu tư bất động sản ổn định hơn. Diễn biến này phần nào giúp giảm áp lực vốn lưu động và cải thiện dòng tiền cho nhà thầu.

Dù vậy, triển vọng tăng trưởng của ngành trong năm 2026 vẫn đi kèm sự phân hóa rõ rệt. Doanh thu có thể tăng nhờ lượng việc mới, nhưng lợi nhuận còn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát giá vốn, lựa chọn hợp đồng và quản trị dòng tiền của từng doanh nghiệp.