Ngày 26/5, các công nhân thuộc công đoàn Samsung đã bỏ phiếu thông qua thỏa thuận do chính phủ làm trung gian, đánh dấu chiến thắng lớn đầu tiên của một công đoàn tại Samsung. Quan trọng hơn, đây mới chỉ là lần thứ hai một tập đoàn lớn của Hàn Quốc chấp nhận bằng văn bản việc chia cho người lao động một tỷ lệ cố định từ lợi nhuận hoạt động.

Trong bối cảnh lợi nhuận tăng vọt nhờ làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời chịu áp lực phải thu hẹp khoảng cách tiền thưởng với đối thủ SK Hynix, Samsung đã đồng ý phân bổ 10,5% lợi nhuận hoạt động của mảng bán dẫn để làm tiền thưởng đặc biệt cho công nhân sản xuất chip. Một số công nhân chip nhớ được cho là sẽ nhận tổng tiền thưởng lên tới 416.000 USD.

Samsung cũng xóa bỏ mức trần trước đây vốn giới hạn tiền thưởng đặc biệt gắn với hiệu quả hoạt động của từng đơn vị ở mức 50% lương của người lao động. Thỏa thuận mới đồng thời bao phủ thu nhập trong vòng 10 năm.

“Ngòi nổ” mới khi các chuẩn mực bị phá vỡ

Những nhượng bộ của Samsung, doanh nghiệp được xem như biểu tượng của nền kinh tế Hàn Quốc, có thể khiến lập trường của nhiều công đoàn trong nước trở nên cứng rắn hơn, khi họ cũng đang yêu cầu người lao động được chia sẻ trực tiếp từ lợi nhuận hoạt động của doanh nghiệp. Điều này thậm chí có thể tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhiều ngành khác.

“Điều này có thể châm ngòi cho một làn sóng mới tại các tập đoàn lớn khác ở Hàn Quốc. Có lẽ đây mới chỉ là sự khởi đầu”, ông Kim Keechang, giáo sư luật tại Đại học Hàn Quốc, nhận định.

Theo ông Kim, thỏa thuận này đi ngược với các chuẩn mực lâu nay về phân phối lợi nhuận doanh nghiệp trên toàn cầu. Thông thường, tiền thưởng sẽ được tính sau khi doanh nghiệp hoàn tất nghĩa vụ thuế. Nhưng trong trường hợp này, các công nhân sản xuất chip của Samsung gần như đã “đi trước” cả nhà đầu tư để được chia phần lợi nhuận của công ty.

Giới doanh nghiệp Hàn Quốc cũng tỏ ra lo lắng. “Thỏa thuận này phản ánh hoàn cảnh đặc thù của Samsung Electronics và các tổ chức lao động không nên khái quát hóa để mở rộng những yêu cầu thưởng quá mức ra toàn ngành”, Liên đoàn Doanh nghiệp Hàn Quốc cho biết trong một tuyên bố.

Các công đoàn khác cũng muốn có “phần bánh” tương tự

Samsung dường như không còn nhiều lựa chọn ngoài việc nhượng bộ, khi các công nhân chip nhớ của hãng ngày càng bất mãn với khoảng cách tiền thưởng so với SK Hynix. Theo công đoàn, nhiều lao động đã rời Samsung để gia nhập đối thủ. Nếu không đạt được thỏa thuận, dù vẫn kém hào phóng hơn chính sách của SK Hynix, khoảng 48.000 công nhân có thể đã đình công trong 18 ngày.

Theo truyền thông Hàn Quốc, SK Hynix đã dành 10% lợi nhuận hoạt động cho tiền thưởng trong năm ngoái, đồng thời thay đổi cơ chế trần thưởng trước đây. Với cấu trúc trả lương mới, các công nhân sản xuất chip được cho là đã nhận khoản thưởng tương đương gần 3.000% lương cơ bản trong năm tài chính vừa qua.

Nhiều ý kiến cho rằng câu chuyện tiền thưởng chỉ nên giới hạn trong phạm vi Samsung và SK Hynix – hai doanh nghiệp Hàn Quốc hưởng lợi lớn nhất từ làn sóng đầu tư khổng lồ vào AI. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều công đoàn khác cũng đang đưa ra các yêu cầu tương tự.

Nhân viên tại Kakao và bốn công ty liên kết đã đe dọa đình công nếu các yêu cầu, bao gồm việc phân bổ từ 13%-15% lợi nhuận hoạt động cho tiền thưởng, không được đáp ứng. Một ủy ban lao động hiện đang đứng ra hòa giải các cuộc đàm phán.

Trong khi đó, công đoàn của LG Uplus và HD Hyundai Heavy Industries cũng tuyên bố muốn ít nhất 30% lợi nhuận hoạt động được dùng cho thưởng hiệu suất, cùng nhiều yêu cầu khác. Các cuộc đàm phán tiền lương tại LG Uplus đang diễn ra, còn đàm phán tại HD Hyundai Heavy dự kiến bắt đầu vào tháng tới.

Tại Samsung Biologics, công nhân đã đình công 5 ngày trong tháng này với yêu cầu trích 20% lợi nhuận hoạt động để thưởng hiệu suất. Ban lãnh đạo vẫn chưa nhượng bộ và tranh chấp hiện tiếp tục kéo dài khi nhân viên từ chối làm thêm giờ hoặc làm việc vào ngày nghỉ.

Luật mới có thể làm gia tăng hoạt động công đoàn

Theo số liệu của chính phủ, khoảng 13% lực lượng lao động Hàn Quốc tham gia công đoàn trong năm 2024, thấp hơn đôi chút so với mức trung bình của OECD. Tuy nhiên, các cuộc đình công tại Hàn Quốc diễn ra thường xuyên hơn đáng kể so với nhiều quốc gia khác trong khu vực như Nhật Bản - điều mà nhiều doanh nghiệp nước ngoài cho rằng làm giảm sức hấp dẫn đầu tư của Hàn Quốc.

Phong trào công đoàn tại Hàn Quốc bắt nguồn từ sự bất mãn kéo dài của người dân đối với các chaebol – những tập đoàn gia đình khổng lồ chi phối nền kinh tế và bị cho là quá cứng rắn, chỉ phản ứng trước các hành động đấu tranh quyết liệt của người lao động.

Hoạt động công đoàn truyền thống đã tăng nhẹ trong năm nay. Chỉ riêng trong tháng 2 đã có 113 đơn yêu cầu hòa giải tranh chấp lao động được nộp, cao hơn so với 105 đơn cùng kỳ năm ngoái.

Cùng với đó, Đạo luật “Phong bì Vàng”, được đặt tên theo những chiếc phong bì mà người dân từng dùng để quyên góp cho một công đoàn trong vụ tranh chấp nổi tiếng, chính thức có hiệu lực từ tháng Ba và được dự báo sẽ khiến quan hệ lao động thêm căng thẳng.

Đạo luật này mở rộng phạm vi bảo vệ đối với lao động nhà thầu phụ, đồng thời khiến các doanh nghiệp khó áp dụng các biện pháp trả đũa tài chính đối với công nhân đình công.

Ngay trong ngày luật có hiệu lực, khoảng 400 nhóm công đoàn của các nhà thầu phụ với tổng cộng 81.600 thành viên đã đồng loạt yêu cầu đàm phán tiền lương với ban quản lý, theo Viện Lao động Hàn Quốc.

Quyền được chia sẻ nhiều hơn từ lợi nhuận của các lao động nhà thầu phụ cũng có thể trở thành một mặt trận mới trong các cuộc thương lượng tiền lương tại Samsung – doanh nghiệp vốn đang phải đối mặt với sự bất mãn từ nhân viên ở nhiều bộ phận khác nhau cũng như áp lực từ các cổ đông.

“Sự tăng trưởng và năng lực sản xuất của Samsung Electronics là kết quả của sự hợp tác giữa nhiều công ty đối tác và người lao động”, Liên đoàn Công đoàn Hàn Quốc cho biết sau khi thỏa thuận được ký kết. Tổ chức này đồng thời kêu gọi các biện pháp nhằm bảo đảm “thành quả hoạt động được phân phối công bằng cho người lao động tại các công ty đối tác”.