Trong nhiều thập kỷ, sự chuyển mình của kinh tế Việt Nam có thể nhìn thấy rõ nhất bên trong các nhà máy. Điện tử, quần áo, giày dép, máy móc và ngày càng nhiều sản phẩm chế tạo có giá trị cao đã góp phần đưa Việt Nam trở thành một trung tâm sản xuất quan trọng của khu vực.

Giờ đây, một cuộc chuyển đổi khác đang diễn ra ngay trên đường phố. Từ các quán cà phê ở Hà Nội đến những tiểu thương tại TP.HCM, quét mã QR đã trở thành một phương thức thanh toán quen thuộc. Ví điện tử cạnh tranh với ứng dụng ngân hàng, tiền mặt dần mất vị thế, trong khi các công ty công nghệ lớn trong nước ngày càng mở rộng sang lĩnh vực dịch vụ tài chính.

Năm 2026, Việt Nam đưa vào hoạt động Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC), đồng thời xây dựng một trung tâm fintech chuyên dụng tại TP.HCM và sử dụng các cơ chế thử nghiệm pháp lý để kiểm chứng những mô hình tài chính mới.

Đổi mới tạo nền móng, fintech mở ra chặng đường mới

Cuộc cải cách Đổi Mới được khởi xướng năm 1986 từng bước đưa Việt Nam rời khỏi mô hình kinh tế kế hoạch tập trung, mở đường cho khu vực tư nhân, thương mại quốc tế và dòng vốn đầu tư nước ngoài phát triển mạnh mẽ hơn.

Kết quả đạt được rất đáng kể. Ngày nay, Việt Nam đã hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng sản xuất toàn cầu. Điện tử, máy móc, dệt may, nông nghiệp, du lịch và dịch vụ trở thành những trụ cột quan trọng của nền kinh tế, trong khi Hà Nội và TP.HCM là các trung tâm tài chính, công nghệ lớn.

Hệ thống tài chính của Việt Nam có sự hiện diện của những ngân hàng lớn như Vietcombank, BIDV, VietinBank và Agribank, cùng một khu vực ngân hàng cổ phần và ngân hàng nước ngoài khá phát triển.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính dân số Việt Nam năm 2026 vào khoảng 103,1 triệu người, trong khi GDP bình quân đầu người danh nghĩa đạt khoảng 5.120 USD.

Sự kết hợp giữa quy mô dân số lớn và mức thu nhập ngày càng tăng tạo ra một thị trường hấp dẫn cho fintech. Một công ty khởi nghiệp trong nước không nhất thiết phải mở rộng ra nước ngoài ngay lập tức để tiếp cận hàng triệu khách hàng tiềm năng.

Quá trình chuyển đổi sang thanh toán số tại Việt Nam diễn ra với tốc độ đáng chú ý. Ngay từ đầu năm 2024, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt đã tăng hơn 60% so với cùng kỳ về số lượng. Giao dịch qua mã QR thậm chí tăng nhanh hơn, trong khi hàng chục triệu tài khoản ngân hàng được mở thông qua công nghệ nhận diện khách hàng điện tử (eKYC).

Kết quả dễ thấy nhất là sự phổ biến của mã QR. VietQR, được phát triển trên cơ sở hạ tầng của Tổng công ty Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS), đã góp phần chuẩn hóa hoạt động chuyển khoản và thanh toán bằng mã QR giữa các ngân hàng và tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán tham gia hệ thống.

Đối với các tiểu thương, lợi ích rất rõ ràng. Một quầy hàng nhỏ không nhất thiết phải đầu tư máy POS để chấp nhận thanh toán bằng thẻ. Chỉ với một mã QR được in sẵn, người bán đã có thể nhận tiền trực tiếp vào tài khoản ngân hàng. Điều này đặc biệt phù hợp với nền kinh tế có số lượng lớn hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ. Vì vậy, quá trình số hóa thanh toán tại Việt Nam đang diễn ra cả từ dưới lên lẫn từ trên xuống.

MoMo, VNPay và ZaloPay đã góp phần hình thành một thế hệ fintech mới. Việt Nam cũng sở hữu một trong những hệ sinh thái fintech nội địa phát triển đáng chú ý tại Đông Nam Á.

MoMo từ một ví điện tử đã phát triển thành một nền tảng cung cấp nhiều dịch vụ tài chính và tiêu dùng. VNPay xây dựng hệ thống thanh toán rộng khắp dựa trên mã QR và các dịch vụ dành cho người bán, trong khi ZaloPay tận dụng lợi thế từ hệ sinh thái số Zalo với lượng người dùng lớn tại Việt Nam.

Finhay góp phần đưa các dịch vụ đầu tư và quản lý tài sản số đến gần hơn với nhóm khách hàng trẻ.

Sự phát triển của những doanh nghiệp này cho thấy thị trường đã thay đổi nhanh như thế nào. Năm 2015, Việt Nam được ước tính chỉ có khoảng 39 công ty fintech. Đến năm 2024, con số này đã tăng lên ít nhất 260, hoạt động trong nhiều lĩnh vực như thanh toán, quản lý tài sản, cho vay, blockchain và các dịch vụ tài chính khác.

Thách thức hiện nay không còn là chứng minh người Việt Nam có sử dụng fintech hay không, mà là xác định doanh nghiệp nào có thể xây dựng được mô hình kinh doanh bền vững dựa trên mức độ chấp nhận ngày càng cao của người dùng.

Hoàn thiện khung pháp lý, tham vọng tài chính vươn ra khu vực

Chính phủ đã ban hành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho lĩnh vực ngân hàng, tạo môi trường để các doanh nghiệp thử nghiệm những mô hình tài chính mới dưới sự giám sát của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Đây là bước đi quan trọng khi các công ty fintech ngày càng tham gia vào những lĩnh vực có thể tạo ra rủi ro tài chính thực tế. Thanh toán, chấm điểm tín dụng và khai thác dữ liệu tài chính có thể thúc đẩy cạnh tranh và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính, nhưng đồng thời cũng đặt ra những vấn đề về quyền riêng tư, an ninh mạng, bảo vệ người tiêu dùng và ổn định tài chính.

Vì vậy, Việt Nam đang hướng tới một mô hình tương tự cách Singapore và nhiều trung tâm fintech lớn khác ở châu Á quản lý đổi mới: cho phép doanh nghiệp thử nghiệm, nhưng trong một khuôn khổ pháp lý và giám sát rõ ràng.

Thay đổi đáng chú ý nhất trong năm 2026 mang tham vọng lớn hơn. Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) tại TP.HCM chính thức đi vào hoạt động hồi tháng 2, nằm trong chiến lược tăng cường kết nối của Việt Nam với dòng vốn quốc tế.

Đến tháng 4, Trung tâm Công nghệ Tài chính (Fintech Hub) cũng chính thức ra mắt. Trung tâm này hướng tới việc cung cấp hạ tầng tài chính số dùng chung, tăng cường kết nối vốn xuyên biên giới và tạo môi trường để thử nghiệm những mô hình tài chính mới.

Trung tâm tài chính mới được kỳ vọng phát triển trên nhiều lĩnh vực như thanh toán xuyên biên giới, blockchain, trí tuệ nhân tạo, tài sản số, tài chính thương mại và các sản phẩm tài chính thế hệ mới.

Điều này có thể thay đổi đáng kể triển vọng của ngành fintech Việt Nam. Việt Nam không chỉ muốn tạo ra những công ty thanh toán nội địa thành công, mà còn hướng tới việc thu hút các tổ chức tài chính và doanh nghiệp công nghệ quốc tế.

Tháng 6 vừa qua, Chính phủ kêu gọi phát triển các sản phẩm tài chính mới, trước mắt tập trung vào thương mại, đầu tư và công nghệ tài chính, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành và giám sát của trung tâm. Đây là một phần trong tham vọng lớn hơn nhằm đưa Việt Nam lên vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị kinh tế khu vực.

Sự phát triển của fintech tại Việt Nam phản ánh khá rõ câu chuyện kinh tế rộng lớn hơn của đất nước. Đổi Mới mở cửa nền kinh tế, ngành sản xuất đưa Việt Nam kết nối sâu hơn với thế giới. Sau đó, điện thoại thông minh và mã QR tiếp tục thay đổi cách hàng triệu người Việt Nam sử dụng và quản lý tiền.

Chặng đường tiếp theo tham vọng hơn. Việt Nam muốn fintech trở thành một phần của quá trình kết nối nền kinh tế với dòng vốn toàn cầu thông qua Trung tâm Tài chính Quốc tế, trong khi những doanh nghiệp trong nước như MoMo, VNPay và ZaloPay tiếp tục phát triển các sản phẩm tài chính phục vụ hơn 100 triệu người.

Việt Nam đã chứng minh khả năng trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Thách thức trong năm 2026 là chứng minh rằng nước này cũng có thể chuyển từ việc sản xuất những sản phẩm phục vụ thế giới sang xây dựng hạ tầng tài chính mà khu vực sử dụng để thanh toán, đầu tư và vận hành nền kinh tế đó.