Không chỉ là ưu đãi thuế

Tại Hội thảo “Phát triển Khu thương mại tự do Đà Nẵng và Kết nối đầu tư”, ThS. KTS Nguyễn Thu Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, có thể nhìn nhận khu thương mại tự do như một không gian kinh tế mới, gồm hai cấu phần: không gian thể chế - chính sách và không gian sản xuất, logistics - thị trường.

Trong đó, không gian thể chế - chính sách là không gian phi vật lý, nơi thử nghiệm các cơ chế mới, xây dựng chiến lược thu hút đầu tư thông minh và tạo dựng sự đồng thuận của cộng đồng doanh nghiệp. Trong khi đó, không gian sản xuất, logistics và thị trường là nền tảng để hình thành các dòng chảy kinh tế mới.

Kinh nghiệm quốc tế từ Thượng Hải, Thiên Tân hay các khu thương mại tự do ở Trung Đông cho thấy yếu tố cốt lõi quyết định thành công của một khu thương mại tự do chính là khả năng tạo ra các dòng hàng hóa đa phương thức quy mô lớn.

Đối với Đà Nẵng, đây là thách thức không nhỏ khi tỷ trọng công nghiệp và xây dựng hiện chỉ chiếm khoảng 28% GRDP, trong khi khu vực thương mại - dịch vụ chiếm tới khoảng 72%.

“Nếu xảy ra những cú sốc như đại dịch Covid-19 và nền kinh tế thiếu sự cân bằng giữa công nghiệp và dịch vụ, đây sẽ là rủi ro đáng kể. Vì vậy, Đà Nẵng cần nhanh chóng tìm kiếm nguồn hàng, hình thành các trung tâm sản xuất tại chỗ và xây dựng các dòng chảy kinh tế mới”, ông Phong nhấn mạnh.

Theo ông Phong, khu thương mại tự do Đà Nẵng cần được định hình dựa trên ba dòng chảy cốt lõi.

Thứ nhất là dòng chảy giá trị, nhằm tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao nhất trên quỹ đất hạn chế của thành phố.

Thứ hai là dòng chảy tri thức, thông qua việc thu hút nhân lực chất lượng cao, các sáng kiến đột phá và những đề xuất đổi mới thể chế.

Thứ ba là dòng chảy số, hướng tới xây dựng Đà Nẵng trở thành trung tâm dữ liệu, kết nối với các hệ sinh thái kinh tế số và tri thức toàn cầu.

Bên cạnh đó, thành phố cần phát huy vai trò trung tâm kết nối ba hành lang phát triển gồm hành lang biển, hành lang phía Tây và hành lang xuyên biên giới kết nối Campuchia, Thái Lan và Myanmar.

“Khu thương mại tự do Đà Nẵng phải được nhìn nhận như một hệ sinh thái kinh tế mở, không phải một khu vực bị bao bọc bởi hàng rào hành chính. Khu thương mại tự do cần được đặt trong cấu trúc không gian kinh tế của miền Trung và phát triển trên nền tảng kinh tế xanh, kinh tế xanh dương”, ông Phong đề xuất.

Trong khi đó, ông Sun Lin, đại diện 58 Group (Trung Quốc) cho biết, các khu thương mại tự do của Trung Quốc ban đầu được xây dựng dựa trên chính sách ưu đãi của Nhà nước, sau đó từng bước phát triển thành các trung tâm đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Hiện Trung Quốc đã thành lập 23 khu thương mại tự do thí điểm, hình thành mô hình mở cửa toàn diện kết hợp giữa vùng ven biển, nội địa và biên giới.

Từ kinh nghiệm của Trung Quốc, đại diện 58 Group cho rằng, Đà Nẵng cần tập trung vào bốn trụ cột gồm: đổi mới mô hình quản lý; xây dựng chiến lược phát triển khác biệt; tăng cường liên kết vùng; và ưu tiên phát triển các lĩnh vực cốt lõi như kinh tế số, thương mại điện tử xuyên biên giới và trí tuệ nhân tạo.

Bài toán kết nối, nguồn hàng và nhà đầu tư mỏ neo

Theo PGS. TS. Hồ Thị Thu Hòa – Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Logistics Việt Nam, mô hình 7 phân khu của khu thương mại tự do Đà Nẵng vừa là thách thức, vừa là cơ hội.

Thách thức lớn nhất là làm thế nào để tạo được sự gắn kết giữa các phân khu vốn phân tán về mặt địa lý. Tuy nhiên, chính mô hình này cũng giúp khu thương mại tự do có độ bao phủ rộng, gắn kết với các hạ tầng chiến lược như cảng nước sâu Liên Chiểu, cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng và Hành lang kinh tế Đông - Tây.

Theo bà Hòa, tư duy phát triển khu thương mại tự do cần phải thay đổi. Nếu trước đây khu thương mại tự do chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ ưu đãi thuế thì hiện nay, đây phải là không gian thể chế đặc thù, nơi triển khai các cơ chế thử nghiệm, các trung tâm phân phối và chuỗi cung ứng quốc tế.

Những lo ngại về việc các phân khu không liền kề hoàn toàn có thể được giải quyết thông qua môi trường số, hải quan số và dòng dữ liệu số.

Một trong những động lực quan trọng khác là xu hướng phát triển xanh và bền vững. Khu thương mại tự do Đà Nẵng cần phát đi thông điệp rõ ràng rằng đây không phải là một khu thương mại tự do truyền thống, mà là mô hình hướng đến nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo, thu hút các nhà đầu tư chiến lược và chất lượng cao.

Theo TS Hồ Thị Thu Hòa, khu thương mại tự do Đà Nẵng cần phát triển các dịch vụ giá trị gia tăng như gom hàng, chia tách lô hàng, đóng gói, lắp ráp, kiểm định và bảo quản hàng hóa. Đây là những dịch vụ có khả năng tạo giá trị lớn và tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế.

Đặc biệt, một yếu tố sống còn đối với sự thành công của khu thương mại tự do là nguồn hàng.

“Chúng ta có hạ tầng logistics tốt, hạ tầng giao thông tốt, công nghệ số tốt, nhưng nếu không có dòng hàng hóa thì khu thương mại tự do sẽ không thể vận hành hiệu quả”, bà Hòa nói.

Theo đó, Đà Nẵng cần xây dựng mạng lưới kết nối chiến lược, gắn khu thương mại tự do với cảng biển, cảng hàng không, các khu hậu cần logistics và các trung tâm sản xuất trong nước cũng như khu vực, bảo đảm nguồn hàng đủ lớn để vận hành.

Một khuyến nghị đáng chú ý khác là thu hút nhà đầu tư mỏ neo. Kinh nghiệm từ Mỹ và UAE cho thấy các khu thương mại tự do thành công đều có sự hiện diện của những nhà đầu tư chiến lược, đóng vai trò dẫn dắt hệ sinh thái.

Các nhà đầu tư này không chỉ đầu tư xây dựng và vận hành hạ tầng, mà còn có khả năng kết nối chuỗi cung ứng, thu hút các doanh nghiệp vệ tinh, doanh nghiệp FDI phụ trợ, nhà cung cấp dịch vụ và khách hàng quốc tế đến hoạt động trong khu thương mại tự do.

“Chúng tôi kỳ vọng khu thương mại tự do Đà Nẵng sẽ phát huy tối đa vị trí chiến lược, hạ tầng hiện đại, thể chế đột phá và mô hình quản trị tiên tiến, qua đó nâng tầm thành phố Đà Nẵng nói riêng và khu vực miền Trung nói chung trên bản đồ kinh tế khu vực và toàn cầu. Rất mong khu thương mại tự do Đà Nẵng sẽ sớm trở thành biểu tượng tiên phong của Việt Nam trong phát triển khu thương mại tự do”, bà Hòa nhấn mạnh.