Nguy cơ khủng hoảng năng lượng chưa từng có

Trong tuyên bố đưa ra ngày 22/3, Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol nhận định cuộc xung đột tại Trung Đông đang ở mức “rất nghiêm trọng”, với nguy cơ gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng vượt xa những cú sốc dầu mỏ trong quá khứ.

Ông nhắc lại hai cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong thập niên 1970, khi mỗi lần thế giới mất khoảng 5 triệu thùng dầu/ngày, tổng cộng 10 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, theo ông, tình hình hiện tại còn nghiêm trọng hơn khi nguồn cung đã sụt giảm tới 11 triệu thùng/ngày, vượt tổng mức suy giảm của cả hai cuộc khủng hoảng trước đó cộng lại.

IEA cho rằng cuộc khủng hoảng lần này mang tính chất phức hợp, không chỉ là cú sốc dầu mỏ mà còn đi kèm sự gián đoạn trong lĩnh vực khí đốt, tạo ra áp lực chưa từng có đối với hệ thống năng lượng toàn cầu.

Theo người đứng đầu IEA, ít nhất 40 cơ sở năng lượng tại Trung Đông đã bị hư hại “nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng” do xung đột, trải rộng trên 9 quốc gia trong khu vực. Điều này làm gia tăng nguy cơ đứt gãy nguồn cung trên diện rộng.

IEA nhấn mạnh thêm rằng nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, thế giới có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng mang tính hệ thống, kết hợp giữa cú sốc nguồn cung dầu, gián đoạn khí đốt và rủi ro địa chính trị.

“Không quốc gia nào có thể tránh khỏi tác động nếu tình hình diễn biến theo hướng này”, ông Birol nhấn mạnh, đồng thời bày tỏ hy vọng khủng hoảng sẽ sớm được kiểm soát để tránh những hệ lụy sâu rộng đối với kinh tế toàn cầu.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho biết đang tiến hành tham vấn với các chính phủ tại châu Á và châu Âu khả năng giải phóng thêm dầu từ kho dự trữ chiến lược nếu tình hình thị trường trở nên xấu đi.

Cùng ngày, Giám đốc điều hành IEA nhấn mạnh việc sử dụng nguồn dự trữ sẽ được cân nhắc dựa trên diễn biến thực tế. “Nếu cần thiết, chúng tôi chắc chắn sẽ hành động. IEA sẽ đánh giá điều kiện thị trường, tiến hành phân tích và thảo luận với các quốc gia thành viên trước khi đưa ra quyết định”, ông Birol nói.

Trước đó, ngày 11/3, các nước thành viên IEA đã thống nhất giải phóng kỷ lục 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược nhằm hạ nhiệt đà tăng mạnh của giá dầu toàn cầu. Tuy nhiên, theo ông Birol, tổ chức này không đặt ra một ngưỡng giá dầu cụ thể nào để kích hoạt các đợt xả dự trữ tiếp theo.

Căng thẳng Mỹ - Iran đẩy rủi ro lên cao

Diễn biến địa chính trị đang trở nên đặc biệt căng thẳng khi Iran vừa phải đối mặt với tối hậu thư từ phía Mỹ liên quan đến việc mở cửa Eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Theo đó, Tổng thống Trump đặt hạn chót vào tối 23/2 (giờ Mỹ), yêu cầu Tehran mở hoàn toàn eo biển này trong vòng 48 giờ, nếu không Washington sẽ tiến hành tấn công các nhà máy điện của Iran.

Đáp lại, Iran cảnh báo sẽ trả đũa bằng cách nhắm vào các cơ sở hạ tầng năng lượng và nguồn nước tại khu vực vùng Vịnh, nơi phụ thuộc lớn vào công nghệ khử mặn để cung cấp nước sinh hoạt. Động thái này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn kép, không chỉ năng lượng mà cả nguồn nước.

Trong bối cảnh đó, Israel cũng cảnh báo xung đột có thể kéo dài thêm nhiều tuần, càng làm gia tăng bất ổn.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế từng cảnh báo rằng các cú sốc năng lượng xuất phát từ Trung Đông có khả năng lan rộng nhanh chóng sang lạm phát và tăng trưởng toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn còn mong manh sau các chu kỳ thắt chặt tiền tệ.

Trong khi đó, Ngân hàng Thế giới cũng nhận định các xung đột liên quan đến các “yết hầu năng lượng” như Hormuz có thể tạo ra những cú sốc tương tự hoặc thậm chí lớn hơn các khủng hoảng trước đây, do mức độ phụ thuộc của chuỗi cung ứng hiện nay cao hơn nhiều.

Không chỉ dầu mỏ, khu vực vùng Vịnh còn là trung tâm xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) quan trọng, đồng nghĩa với việc căng thẳng leo thang có thể kéo theo gián đoạn trên cả hai thị trường năng lượng chủ chốt.

Điều này lý giải vì sao các tổ chức quốc tế đồng loạt cảnh báo rằng nếu xung đột Mỹ - Iran vượt ngưỡng kiểm soát, tác động sẽ không chỉ dừng lại ở khu vực mà có thể nhanh chóng lan rộng, gây sức ép kép lên giá năng lượng, lạm phát và ổn định kinh tế toàn cầu.