Xuất khẩu dịch vụ số lớn thứ 6 thế giới

Mặt trận thương mại mới của Trung Quốc là các dịch vụ có hàm lượng chất xám cao, bao gồm công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), quản lý xây dựng, dịch vụ kỹ thuật, phân tích dữ liệu và nghiên cứu – phát triển (R&D). Bên cạnh đó, lĩnh vực này còn mở rộng sang dịch vụ tài chính và quyền sở hữu trí tuệ.

Theo số liệu từ Tổ chức Thương mại Thế giới, Trung Quốc hiện là quốc gia xuất khẩu dịch vụ số lớn thứ 6 thế giới, tăng mạnh từ vị trí thứ 17 vào năm 2005. Đây là bước tiến đáng kể, phản ánh quá trình chuyển dịch cơ cấu thương mại theo hướng gia tăng giá trị.

Đáng chú ý, doanh thu từ xuất khẩu dịch vụ ICT của Trung Quốc đã vượt qua nhiều mặt hàng truyền thống. Năm 2024, lĩnh vực này mang về khoảng 100 tỷ USD, cao hơn xuất khẩu đồ chơi (82 tỷ USD) và giày dép (51 tỷ USD).

Trong khi đó, nhóm “dịch vụ kinh doanh khác”, bao gồm tư vấn, R&D và các hoạt động kỹ thuật, đạt 113 tỷ USD, vượt xa xuất khẩu sắt thép (71 tỷ USD) và hàng may mặc (85 tỷ USD). Xuất khẩu dịch vụ xây dựng cũng đạt 34 tỷ USD, cao hơn kim ngạch xuất khẩu đồ thủy tinh (25,5 tỷ USD).

Một trong những động lực chính thúc đẩy sự bùng nổ này là sáng kiến "Một vành đai, Một con đường" (BRI), với hàng nghìn tỷ USD được rót vào các dự án hạ tầng trên toàn cầu. Sáng kiến này không chỉ thúc đẩy xuất khẩu thép, xi măng và thiết bị nặng, mà còn kéo theo nhu cầu lớn về các dịch vụ đi kèm để vận hành hệ thống cảng biển, đường sắt và nhà máy điện.

Các dịch vụ này bao gồm hợp đồng quản lý vận hành, hệ thống giám sát kỹ thuật số, đào tạo kỹ thuật, bảo trì, nâng cấp phần mềm và năng lực điện toán đám mây. Điều này tạo ra dòng doanh thu dài hạn thay vì các giao dịch “một lần”.

Chẳng hạn, khi một doanh nghiệp viễn thông Trung Quốc triển khai mạng lưới tại Pakistan hay một tập đoàn công nghệ xây dựng trung tâm dữ liệu tại Brazil, đó chỉ là bước khởi đầu. Tiếp sau đó là các hợp đồng dịch vụ kéo dài nhiều năm, bao gồm hỗ trợ kỹ thuật, bảo trì hệ thống và vận hành.

Song song với đó, khi Trung Quốc nâng cấp chuỗi giá trị xuất khẩu trong các lĩnh vực như xe điện, robot, máy bay không người lái, tấm pin mặt trời và tua bin gió, thì xuất khẩu dịch vụ tri thức cũng mở rộng tương ứng. Những sản phẩm này có mức độ số hóa cao và luôn đi kèm các nhu cầu dịch vụ định kỳ.

Ví dụ, xuất khẩu xe điện kéo theo các bản cập nhật phần mềm; robot và drone đi kèm dịch vụ kết nối đám mây và giám sát từ xa; còn các hệ thống năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió cần dịch vụ kỹ thuật và bảo trì liên tục.

Hưởng lợi từ đòn bẩy AI

Một yếu tố mới đang gia tăng tác động là trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt trong bối cảnh Trung Quốc đạt nhiều tiến bộ trong AI mã nguồn mở. Các mô hình ngôn ngữ lớn do DeepSeek phát triển cùng nhiều nền tảng tương tự đang trở nên phổ biến trên toàn cầu nhờ chi phí thấp và khả năng tiếp cận cao.

Các mô hình này đang được sử dụng rộng rãi tại châu Phi, Trung Đông và nhiều thị trường mới nổi, đồng thời ngày càng được chấp nhận tại Mỹ. Đáng chú ý, số lượt tải xuống toàn cầu các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc đã vượt Mỹ vào tháng 9 năm ngoái.

Việc gia tăng ứng dụng AI kéo theo nhu cầu lớn hơn đối với các dịch vụ hỗ trợ, từ phân tích dữ liệu phục vụ bảo trì dự đoán đến quản lý hạ tầng thông minh. Điều này tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu tri thức của Trung Quốc.

Tổng hòa các yếu tố trên cho thấy thương mại dịch vụ tri thức của Trung Quốc đã chuyển từ trạng thái thâm hụt kéo dài trong phần lớn thời gian của thế kỷ này sang thặng dư kể từ khoảng năm 2015. Riêng lĩnh vực “các dịch vụ khác” đã ghi nhận thặng dư hơn 80 tỷ USD vào năm 2024, chỉ đứng sau Mỹ, Anh và Ấn Độ.

Tuy vậy, xét tổng thể, xuất khẩu dịch vụ của Trung Quốc vẫn nhỏ hơn đáng kể so với xuất khẩu hàng hóa. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu dịch vụ chỉ tương đương 12,5% giá trị xuất khẩu hàng hóa. Đồng thời, nước này vẫn đang thâm hụt cán cân dịch vụ do chi tiêu du lịch nước ngoài cao và khoản thu từ giáo dục còn hạn chế. Trung Quốc cũng là nước nhập khẩu ròng quyền sở hữu trí tuệ, dẫn đến thâm hụt trong tiền bản quyền.

Dù vậy, các nhà đầu tư được khuyến nghị nhìn vào bức tranh dài hạn. Thương mại của Trung Quốc đang bước sang một giai đoạn mới, trong đó dịch vụ tri thức đóng vai trò ngày càng quan trọng. Nếu xu hướng này tiếp diễn, thặng dư trong lĩnh vực này có thể tiếp tục gia tăng, trong khi các quốc gia khác, bao gồm cả Mỹ, có thể đối mặt với áp lực suy giảm tương đối.

Trong bối cảnh đó, triển vọng đối với cổ phiếu các công ty công nghệ hàng đầu Trung Quốc vẫn được đánh giá tích cực. Việc đẩy mạnh tham gia vào thương mại tri thức toàn cầu không chỉ mở rộng thị phần mà còn hứa hẹn mang lại dư địa tăng trưởng lợi nhuận đáng kể trong những năm tới.