Từ ngày 1/7/2026, hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với quả sầu riêng sẽ được triển khai trên toàn quốc. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm siết chặt quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, nâng cao tính minh bạch trong chuỗi sản xuất - xuất khẩu và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam đã phân tích những thực trạng của ngành sầu riêng, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp để hệ thống truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả trong thời gian tới.

Truy xuất nguồn gốc "mở đường" cho sầu riêng xuất khẩu bền vững

- Thưa ông, việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với quả sầu riêng trên toàn quốc từ ngày 1/7/2026 được kỳ vọng sẽ mang lại những chuyển biến như thế nào cho ngành sầu riêng Việt Nam, đặc biệt trong hoạt động xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc?

Ông Đặng Phúc Nguyên: Tôi đánh giá, việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc trên toàn quốc cho quả sầu riêng từ ngày 1/7/2026 là bước quan trọng để ngành hàng này phát triển bền vững và đáp ứng tốt hơn yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc.

Khi hệ thống được vận hành, toàn bộ dữ liệu từ mã số vùng trồng, nhật ký canh tác đến cơ sở đóng gói sẽ được số hóa và quản lý đồng bộ. Điều này giúp doanh nghiệp đáp ứng các quy định ngày càng chặt chẽ của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) về an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam.

Mỗi lô hàng sẽ có mã QR riêng, liên kết trực tiếp với dữ liệu thực tế tại vùng trồng và cơ sở đóng gói, giúp cơ quan quản lý dễ dàng kiểm soát và giám sát sản lượng sầu riêng xuất khẩu.

Ngoài ra, đây cũng là động lực để nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chuyển từ tư duy chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng sản phẩm. Muốn được cấp mã truy xuất nguồn gốc, nhà vườn buộc phải tuân thủ quy trình canh tác an toàn theo các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP.

Nếu xảy ra cảnh báo từ phía nhập khẩu, hệ thống cũng cho phép nhanh chóng xác định lô hàng, vùng trồng hoặc cơ sở đóng gói vi phạm để xử lý, tránh ảnh hưởng đến toàn ngành hàng. Theo lộ trình, hệ thống sẽ được thí điểm từ đầu năm 2026 tại một số vùng trọng điểm và chính thức vận hành trên toàn quốc từ ngày 1/7/2026.

Truy xuất nguồn gốc cần đồng bộ

- Thực tế hiện nay, theo ông, ngành sầu riêng Việt Nam đang gặp những khó khăn gì trong công tác quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc?

Ông Đặng Phúc Nguyên: Tôi đánh giá, hiện nay, dù sầu riêng đã trở thành ngành hàng xuất khẩu chủ lực với kim ngạch tỷ USD, nhưng công tác quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng tốt hơn yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc.

Trong đó, việc giám sát sau cấp mã tại một số nơi chưa thực sự đồng đều. Một số vùng trồng chưa duy trì đầy đủ nhật ký canh tác, dẫn đến khó khăn trong việc kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và các chỉ tiêu kỹ thuật khác. Bên cạnh đó, một số cơ sở đóng gói cũng cần tiếp tục nâng cao quy trình vệ sinh, khử trùng và kiểm soát sinh vật gây hại theo yêu cầu của nước nhập khẩu.

Ngoài ra, dữ liệu giữa nhà vườn, thương lái, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp xuất khẩu hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và kết nối đồng bộ. Khi phát sinh vấn đề, việc truy xuất và xác định nguyên nhân đôi lúc còn mất thời gian, ảnh hưởng đến tiến độ xử lý và thông quan hàng hóa.

Do yêu cầu kiểm soát chất lượng ngày càng cao, phía Trung Quốc cũng tăng cường kiểm tra đối với sầu riêng nhập khẩu, khiến thời gian thông quan của một số lô hàng kéo dài hơn và phát sinh thêm chi phí cho doanh nghiệp.

Theo tôi, việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc đồng bộ từ ngày 1/7/2026 sẽ là bước đi quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch dữ liệu, hỗ trợ quản lý hiệu quả hơn và tăng tính bền vững cho hoạt động xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam.

Doanh nghiệp, nông dân phải cùng “giữ” mã số vùng trồng

- Để hệ thống truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả, theo ông cần có những giải pháp gì từ phía cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và nông dân nhằm bảo đảm tính minh bạch, đồng bộ dữ liệu và hạn chế tình trạng gian lận thương mại trong ngành sầu riêng?

Ông Đặng Phúc Nguyên: Tôi nghĩ rằng, để hệ thống truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả từ sau ngày 1/7/2026, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và nông dân.

Trước hết, cơ quan quản lý cần hoàn thiện hành lang pháp lý, bổ sung chế tài đủ mạnh đối với hành vi “mượn mã”, mua bán mã số vùng trồng hoặc gian lận dữ liệu truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia liên thông, có khả năng giám sát và cảnh báo sớm các trường hợp bất thường trong xuất khẩu.

Đối với địa phương, cần đẩy mạnh số hóa vùng trồng, quản lý chặt cơ sở đóng gói và tăng cường kiểm tra trong mùa vụ cao điểm. Ảnh minh họa

Đối với địa phương, cần đẩy mạnh số hóa vùng trồng, quản lý chặt cơ sở đóng gói và tăng cường kiểm tra trong mùa vụ cao điểm. Bên cạnh đó, cần hỗ trợ nông dân tiếp cận nhật ký điện tử thay cho phương thức ghi chép thủ công.

Về phía doanh nghiệp và hợp tác xã, cần xây dựng chuỗi liên kết ổn định với nông dân thay vì thu mua nhỏ lẻ qua thương lái. Doanh nghiệp cũng phải chủ động cập nhật dữ liệu đóng gói, vận chuyển lên hệ thống và đầu tư công nghệ để kiểm soát mã truy xuất nguồn gốc.

Đối với nông dân, quan trọng nhất là tuân thủ quy trình canh tác an toàn, cập nhật đầy đủ nhật ký sản xuất và không tiếp tay cho tình trạng “mượn mã” để trục lợi ngắn hạn. Nếu một vùng trồng vi phạm, nguy cơ bị đình chỉ xuất khẩu sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ người dân trong khu vực.

Khi tất cả các khâu trong chuỗi sản xuất - xuất khẩu cùng minh bạch dữ liệu và tuân thủ quy định, hệ thống truy xuất nguồn gốc mới thực sự trở thành công cụ bảo vệ thương hiệu sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Xây dựng chuỗi dữ liệu liên kết cho sầu riêng xuất khẩu

- Theo ông, đâu là mô hình liên kết dữ liệu lý tưởng cho ngành sầu riêng trong thời gian tới?

Ông Đặng Phúc Nguyên: Theo tôi, mô hình liên kết dữ liệu hiệu quả cần có sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và nông dân, trong đó mỗi bên đảm nhận một vai trò cụ thể trong chuỗi truy xuất nguồn gốc.

Cơ quan quản lý sẽ giữ vai trò cấp mã số vùng trồng, ban hành tiêu chuẩn và vận hành cổng dữ liệu quốc gia. Địa phương là đơn vị trực tiếp kiểm tra, xác nhận tính chính xác của dữ liệu tại vùng trồng và cơ sở đóng gói.

Trong khi đó, doanh nghiệp cần số hóa toàn bộ quy trình thu mua, đóng gói, vận chuyển và chịu trách nhiệm pháp lý đối với từng lô hàng xuất khẩu. Với nông dân, đây là chủ thể cung cấp dữ liệu gốc thông qua việc cập nhật quá trình canh tác hằng ngày, từ bón phân, phun thuốc đến thu hoạch.

Yếu tố quan trọng nhất vẫn là tính minh bạch. Khi dữ liệu được công khai trên nền tảng số và có sự giám sát chéo giữa các bên, các hành vi gian lận sẽ dần bị loại bỏ, qua đó giúp sầu riêng Việt Nam giữ vững uy tín tại các thị trường nhập khẩu.

- Xin cảm ơn ông!

Từ ngày 1/7/2026, hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng chính thức được triển khai trên toàn quốc nhằm minh bạch hóa chuỗi cung ứng, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Hệ thống này sử dụng tem điện tử, ghi nhận dữ liệu từ nông hộ, mã số vùng trồng, đến khâu thu hoạch và xuất khẩu.