Không đánh đổi tăng trưởng cao để lấy sự bất ổn

Tại Hội thảo “Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026” tổ chức ngày 31/3, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Tài chính và Tiền tệ Quốc gia cho biết, theo kịch bản do nhóm nghiên cứu xây dựng, bối cảnh quốc tế hiện nay có thể tạo ra nhiều tác động bất lợi. Cụ thể, xuất khẩu có thể giảm 1%, FDI giảm 1%, lạm phát tăng khoảng 0,5%, từ 4% lên 4,5%, kéo theo tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 0,6 - 0,8%. Như vậy, từ mục tiêu 10% có thể chỉ đạt khoảng 9,3%. Nếu cộng thêm tác động từ thuế quan của Mỹ, mức tăng trưởng có thể giảm xuống khoảng 9%.

TS. Cấn Văn Lực cho rằng không nhất thiết năm nào cũng phải đạt 10%, mà nên hướng tới mục tiêu bình quân 10% trong 5 năm. Theo ông, đây là cách tiếp cận thực chất hơn, giúp chính sách điều hành linh hoạt hơn và tránh áp lực chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá trong từng năm riêng lẻ

“Điều hành kinh tế năm nay cần được đặt trong cả mục tiêu ngắn hạn lẫn tầm nhìn dài hạn”- Chuyên gia nhấn mạnh:

Đồng thời lưu ý, tăng trưởng không phải là câu chuyện ngắn hạn mà là bài toán đặt trong tầm nhìn dài hạn, có thể đến 2040, 2090, thậm chí 2100. Vì vậy, Việt Nam phải làm đồng thời hai việc: Vừa đổi mới mô hình tăng trưởng để đạt tốc độ cao, đó là điều kiện cần; Đồng thời phải đảm bảo tính bền vững, đó là điều kiện đủ.

Chuyên gia nhấn mạnh, tinh thần này hoàn toàn phù hợp với bốn quan điểm mà Tổng Bí thư đã nêu tại Hội nghị Trung ương 2, gắn với Nghị quyết 66/NQ-TW.

Khai thác dư địa từ động lực tăng trưởng mới

Dẫn gợi ý của Ngân hàng Thế giới về mô hình “3i” dành cho các nước đang phát triển như Việt Nam (Tăng đầu tư; Nhập khẩu và hấp thụ công nghệ; Đổi mới sáng tạo), TS. Cấn Văn Lực cho rằng Việt Nam không thể đi theo lộ trình tuần tự mà cần kết hợp đồng thời cả ba yếu tố này. Theo ông, nếu đi tuần tự, sẽ rất khó đạt mục tiêu tăng trưởng cao và thu nhập cao vào năm 2045.

Đặt trong yêu cầu tăng trưởng GDP năm nay, chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh, việc thúc đẩy song song đầu tư, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ giúp mở rộng năng lực sản xuất mà còn tạo thêm dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế trong trung hạn.

Đây là một trong những điều kiện quan trọng để Việt Nam tạo nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng mới, thay vì chỉ dựa vào các dư địa cũ.

Phân tích về các động lực tăng trưởng, TS. Cấn Văn Lực cho biết mô hình truyền thống của Việt Nam gồm ba yếu tố chính là: Lao động; Vốn; Và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP).

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy lao động đóng góp khoảng 6 - 10%, vốn đóng góp khoảng 35 - 40%, còn TFP đóng góp khoảng 40 - 45%. Đối với Việt Nam, từ năm 1991 đến nay, lao động đóng góp khoảng 1,4- 15%, vốn đóng góp khoảng 40–45%, còn TFP đóng góp khoảng 45%, riêng năm ngoái là khoảng 47%.

Từ thực tế này, chuyên gia cho rằng nếu muốn đạt tăng trưởng hai con số, Việt Nam phải phát huy đồng thời cả ba yếu tố này, giống như một “kiềng ba chân”.

Trong đó, để nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp, Việt Nam cần tập trung vào năm yếu tố then chốt, gồm: Khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo; Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; Nâng cao hiệu quả thị trường và phân bổ nguồn lực; Phát triển hạ tầng, giảm chi phí logistics; Và cải cách thể chế.

Theo TS. Cấn Văn Lực, khoa học công nghệ có độ trễ, chưa thể tạo ra tăng trưởng ngay lập tức. Do đó, bên cạnh các động lực truyền thống như xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng, Việt Nam cần thúc đẩy thêm các động lực mới.

Theo ông, cải cách thể chế có thể giúp tăng thêm khoảng 0,5 đến 1 điểm % tăng trưởng; Phát triển các đầu tàu kinh tế và liên kết vùng có thể đóng góp khoảng 4 điểm %; còn chuyển đổi số và khoa học công nghệ có thể đóng góp khoảng 1 điểm %.

"Tổng hợp lại, các động lực mới có thể giúp tăng thêm khoảng 2 - 3 điểm % tăng trưởng. Đây được xem là dư địa quan trọng để hỗ trợ mục tiêu GDP năm nay trong bối cảnh các biến động bên ngoài vẫn đang gây sức ép lớn lên nền kinh tế"- chuyên gia gợi ý.