Năng lượng đi trước mở đường

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động mạnh bởi xung đột địa chính trị và quá trình chuyển dịch năng lượng, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng đang trở thành nhiệm vụ cấp thiết gắn với mục tiêu tăng trưởng cao và phát triển bền vững của Việt Nam.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ngày 13/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu: "...Trong quy hoạch tổng thể phải đặc biệt chú trọng hơn nữa quy hoạch năng lượng. Không có năng lượng đủ, ổn định, bền vững, giá phù hợp và phân bổ hợp lý thì không thể có công nghiệp hóa hiện đại hóa thành công, không thể có tăng trưởng cao kéo dài, không thể có những không gian phát triển mới. Năng lượng phải được đặt trong tổng thể phát triển quốc gia, trong tương quan với công nghiệp, đô thị, logistics, hạ tầng số, chuyển đổi xanh, khả năng chống chịu và an ninh quốc gia, phải đảm bảo tự chủ".

Quan điểm chỉ đạo này một lần nữa khẳng định năng lượng giữ vị trí nền tảng trong cấu trúc phát triển quốc gia. Năng lượng là điều kiện thiết yếu cho hoạt động sản xuất và phát triển kinh tế, đồng thời mở rộng dư địa tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố an ninh phát triển trong dài hạn. Đây cũng là cơ sở quan trọng để các cấp, các ngành tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, chính sách và cơ chế điều hành, hướng tới xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, ổn định và bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong bối cảnh mới.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, GS.TS. Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh, thực tiễn thời gian qua, những biến động tại các khu vực cung ứng năng lượng lớn trên thế giới có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng, khiến giá nhiên liệu tăng và kéo theo chi phí sản xuất, logistics gia tăng. Khi chi phí đầu vào tăng, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá bán, tạo áp lực lên lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. 

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, vai trò của năng lượng đã vượt ra khỏi phạm vi một yếu tố đầu vào thông thường của sản xuất, trở thành nhân tố chi phối toàn bộ chuỗi giá trị của nền kinh tế. Vì vậy, việc nâng cao khả năng tự chủ năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả đã trở thành yêu cầu tất yếu trong chiến lược phát triển quốc gia.

"Năng lượng đang được xác định là một trong những trụ cột của tăng trưởng bền vững. Bởi lẽ một nền kinh tế muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao và ổn định cần dựa trên nền tảng hạ tầng năng lượng đủ mạnh, đủ linh hoạt và đủ khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài. Năng lượng được bảo đảm, các động lực tăng trưởng khác như công nghiệp, logistics, đô thị và chuyển đổi xanh mới có thể vận hành hiệu quả, tạo ra không gian phát triển mới cho nền kinh tế", GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

GS.TS Hoàng Văn Cường cho biết, hiện xu hướng chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu lựa chọn con đường phát triển phù hợp, bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện các cam kết về giảm phát thải, phát triển bền vững. Đây là bài toán lớn mang tính chiến lược, gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn mới.

Định hướng được xác lập là phát triển đa dạng các nguồn năng lượng, bảo đảm sự kết hợp hài hòa giữa năng lượng truyền thống và năng lượng tái tạo; nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng nguồn năng lượng trong nước. Cách tiếp cận này hướng tới xây dựng hệ thống năng lượng cân bằng, linh hoạt và có khả năng thích ứng với những biến động của thị trường năng lượng quốc tế. 

Quan trọng hơn, tư duy phát triển năng lượng trong giai đoạn mới đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ giữa phát triển nguồn năng lượng, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và hoàn thiện cơ chế chính sách. "Chuyển đổi năng lượng vì vậy trở thành bài toán quản trị quốc gia, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp để bảo đảm an ninh năng lượng", GS.TS Hoàng Văn Cường nói.

Nâng cấp hạ tầng năng lượng

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, việc tập trung nguồn lực đúng mức cho lĩnh vực năng lượng sẽ giúp Việt Nam giải quyết căn bản bài toán an ninh năng lượng, yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp trong giai đoạn tới.

Theo bà Phạm Chi Lan, trong bối cảnh Việt Nam định hướng phát triển các ngành công nghiệp tương lai theo hướng hiện đại, xanh và công nghệ cao, nhu cầu về điện sẽ gia tăng nhanh chóng, cả về quy mô cung ứng và tiêu chuẩn chất lượng. Vì vậy nền kinh tế cần một hệ thống điện đủ năng lực đáp ứng sản xuất, đồng thời bảo đảm tính sạch, ổn định và bền vững nhằm phù hợp với các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường toàn cầu. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc nâng cấp toàn diện hệ thống năng lượng quốc gia, từ nguồn phát đến hạ tầng truyền tải và cơ chế vận hành.

Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 là dấu mốc quan trọng trong định hình chiến lược phát triển năng lượng của Việt Nam trong giai đoạn mới. Nghị quyết đưa ra nhiều định hướng mang tính đột phá, tập trung hoàn thiện cơ chế thu hút đầu tư tư nhân vào lĩnh vực năng lượng, đồng thời tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án và công trình trọng điểm, qua đó củng cố nền tảng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Nghị quyết cũng định hướng thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, gắn với mục tiêu giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Cách tiếp cận này phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy phát triển năng lượng, từ bảo đảm nguồn cung đơn thuần sang quản trị nhu cầu, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và phát triển bền vững.

Đối với năng lượng tái tạo, bà Phạm Chi Lan ghi nhận những bước phát triển nhanh trong thời gian qua, đặc biệt là sự tham gia tích cực của khu vực doanh nghiệp. Theo bà, kinh nghiệm rút ra từ giai đoạn này là cần xây dựng một chiến lược phát triển dài hạn, bảo đảm tính liên tục của chính sách và tạo môi trường đầu tư rõ ràng cho doanh nghiệp. Trong đó, ưu tiên phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng và nâng cấp hạ tầng truyền tải nhằm khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo, bảo đảm khả năng vận hành ổn định của hệ thống điện trong dài hạn.

Với những định hướng lớn về an ninh năng lượng của Đảng, Chính phủ cho thấy vai trò của năng lượng đối với tăng trưởng kinh tế quốc gia. Điều này thể hiện tầm nhìn dài hạn, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong những năm tới. Khi đó, việc bảo đảm cung ứng năng lượng ổn định sẽ trở thành yếu tố nền tảng cho phát triển kinh tế.