Theo Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC), trong bối cảnh yêu cầu về phát triển bền vững ngày càng gia tăng, việc chuyển đổi từ mô hình khu công nghiệp truyền thống sang khu công nghiệp xanh không chỉ nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường mà còn trở thành điều kiện để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao.

Tuy nhiên, quá trình này vẫn đặt ra nhiều vấn đề như lựa chọn hệ thống tiêu chuẩn phù hợp với điều kiện Việt Nam, đánh giá hiệu quả kinh tế của việc chuyển đổi và xây dựng lộ trình triển khai khả thi.

Tại hội thảo "Xanh hóa Khu công nghiệp tại Việt Nam" sáng ngày 7/7 do VGBC tổ chức, các chuyên gia cho rằng khi nhiều quốc gia và tập đoàn đa quốc gia đưa tiêu chí ESG, phát thải carbon và sử dụng năng lượng sạch vào chuỗi cung ứng, lợi thế cạnh tranh của một khu công nghiệp không còn chỉ nằm ở giá thuê đất hay hạ tầng, mà còn ở khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Ông Douglas Snyder, Giám đốc Điều hành VGBC, cho biết việc phát triển khu công nghiệp xanh cần được tiếp cận theo hướng toàn diện, kết hợp giữa các tiêu chí môi trường, quản trị và trách nhiệm xã hội. Mục tiêu không chỉ là giảm phát thải mà còn tối ưu sử dụng năng lượng, nước, vật liệu, quản lý chất thải, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao chất lượng hạ tầng phục vụ doanh nghiệp cũng như người lao động.

Theo số liệu được chia sẻ tại hội thảo, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Liên minh châu Âu (EU) đối với các nhóm hàng chịu tác động của Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) như thép, nhôm, xi măng và phân bón hiện vào khoảng 50 tỷ USD mỗi năm. Trong khi đó, hệ thống giao dịch phát thải của Việt Nam vẫn chưa được công nhận và chưa có dữ liệu phát thải được xác minh, tạo ra áp lực đối với doanh nghiệp khi tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao về phát triển bền vững.

Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, việc xây dựng các bộ tiêu chuẩn đánh giá phù hợp với điều kiện trong nước cũng được xem là yếu tố quan trọng để thúc đẩy quá trình chuyển đổi.

Tại hội thảo, VGBC giới thiệu hệ thống chứng nhận thí điểm LOTUS Industrial Park (LOTUS IP), được xây dựng trên nền tảng khung chứng nhận LOTUS, tham chiếu các tiêu chuẩn quốc tế và điều chỉnh để phù hợp với quy định pháp luật cũng như thực tiễn phát triển tại Việt Nam.

Hệ thống này đánh giá mức độ bền vững của khu công nghiệp từ giai đoạn quy hoạch, xây dựng đến vận hành, với các nhóm tiêu chí về quản trị, khả năng chống chịu, năng lượng và phát thải carbon, tài nguyên nước, vật liệu, kinh tế tuần hoàn, sức khỏe cộng đồng, hạ tầng xã hội và hiệu quả vận hành.

Theo các chuyên gia, việc có một bộ tiêu chuẩn thống nhất không chỉ giúp doanh nghiệp định hướng đầu tư mà còn tạo cơ sở để các khu công nghiệp nâng cao uy tín đối với nhà đầu tư quốc tế, nhất là các tập đoàn đang ưu tiên lựa chọn địa điểm sản xuất đáp ứng yêu cầu về phát triển bền vững.

Ở góc độ thực tiễn, đại diện Inros Lackner Vietnam LLC chia sẻ kinh nghiệm từ dự án Silverlake Hi-tech Biotech Industrial Park – dự án tiên phong áp dụng chứng nhận LOTUS IP. Theo đó, việc tích hợp các yếu tố môi trường, hạ tầng và quản lý tài nguyên ngay từ khâu quy hoạch giúp nâng cao hiệu quả vận hành, giảm chi phí dài hạn và tăng khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Ngoài hạ tầng xanh, chuyển đổi số và năng lượng tái tạo cũng được đánh giá là những trụ cột quan trọng của mô hình khu công nghiệp thế hệ mới.

Đại diện Schneider Electric Việt Nam cho rằng việc kết hợp điện khí hóa, tự động hóa và số hóa sẽ giúp doanh nghiệp theo dõi, phân tích dữ liệu vận hành theo thời gian thực, từ đó tối ưu tiêu thụ năng lượng và nâng cao hiệu quả sản xuất. Trong khi đó, các giải pháp điện mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng và cơ chế mua bán điện trực tiếp được xem là hướng đi giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện xanh với chi phí cạnh tranh, đồng thời đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của đối tác toàn cầu.

Tóm lại, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt, khu công nghiệp xanh không còn là xu hướng mang tính khuyến khích mà đang dần trở thành điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn phù hợp, hoàn thiện cơ chế chính sách và thúc đẩy đầu tư vào hạ tầng xanh sẽ là những yếu tố quyết định để Việt Nam nâng cao sức hấp dẫn đối với dòng vốn FDI chất lượng cao trong những năm tới.