Chia sẻ tại Hội thảo: “Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng”, do báo Tiền Phong tổ chức ngày 21/7, ông Nguyễn Đức Hiển đánh giá, khu vực DNNN đã đạt được nhiều kết quả tích cực, từ kinh doanh đến các nhiệm vụ chính trị. Ông dẫn số liệu, tính đến tháng 7/2026 có 695 doanh nghiệp nhà nước, trong đó 179 doanh nghiệp trung ương và 516 DN địa phương và có 497 doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ 100% vốn, còn lại nắm giữ là cổ phần chi phối.

Về quy mô, năm 2025 DNNN đạt tổng tài sản 4,5 triệu tỷ đồng, tổng vốn nhà nước đầu tư 1,8 triệu tỷ. Tổng doanh thu đạt 2,9 triệu tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế đạt hơn 260.000 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước hơn 214.000 tỷ đồng. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp có vai trò dẫn dắt, đóng góp việc làm, an sinh xã hội như các tập đoàn như PVN, EVN… các ngân hàng vốn nhà nước, các công ty công nghệ Viettel, VNPT…

Tuy nhiên, nhìn nhận thẳng thắn, ông Hiển nói, kết quả này chưa tương xứng với nguồn lực và yêu cầu phát triển mới, đáng chú ý, tiến độ cổ phần hoá, thoái vốn rất chậm trong giai đoạn 2021 – 2025 hoặc một số doanh nghiệp thua lỗ. Về đổi mới công nghệ, chỉ có sự chuyển biến từ một số doanh nghiệp tiên phong, còn lại chưa đạt yêu cầu.

Theo ông Hiển, quan điểm tại Nghị quyết 79 trên cơ sở tổng kết Nghị quyết 12, yêu cầu DNNN phải có tư duy mới và mới đây Kết luận 18 cũng đã nhấn mạnh, việc chuyển giao DN nhà nước cần gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Từ đó, Phó Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương đưa ra một số vấn đề gợi mở về giải pháp.

Đầu tiên, cần hiểu việc triển khai tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước từ sắp xếp sang cơ cấu lại, phân bổ nguồn lực, chuyển tư duy cổ phần hoá, thoái vốn đơn thuần sang quản trị vốn, nâng cao hiệu quả…

Thứ hai, làm rõ phạm vi các lĩnh vực dẫn dắt. Phải xác định, phân tích các lĩnh vực ngành nghề về hạ tầng chiến lược, công nghệ nền tảng, ngành thiết yếu hoặc những lĩnh vực tư nhân chưa đủ khả năng đầu tư.

Thứ ba, phải hình thành các doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp đầu tàu để liên kết doanh nghiệp nhà nước với doanh nghiệp tư nhân, khối doanh nghiệp FDI, đặc biệt là cần kéo nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển cùng. Thứ tư, làm sao tách bạch nhiệm vụ kinh doanh, nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ công ích. Thứ năm, không chỉ giảm số lượng, cần tái cơ cấu theo ngành lĩnh vực, phân chia, liên kết, phân định khu vực, tránh chen lấn với khu vực tư nhân.

Thứ sáu, vấn đề quản trị. Nghị quyết 79 đã đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% doanh nghiệp nhà nước áp dụng tiêu chuẩn quản trị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Việc này đã có từ năm 2017, nhưng tính đến năm 2024 triển khai chưa được nhiều. Vì thế, cần thay đổi cơ chế đánh giá hiệu quả, chuyển từ dựa vào chỉ tiêu tài chính hàng năm sang đánh giá tổng thể để doanh nghiệp yên tâm đầu tư vào những ngành mạo hiểm, đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ.

Cuối cùng, quan trọng đó là việc triển khai cơ cấu toàn diện SCIC, thành lập Quỹ đầu tư quốc gia, cần đẩy nhanh, mới giải quyết được câu chuyện "khó" khi xử lý tái cơ cấu DNNN bấy lâu nay.

Đồng quan điểm, ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu quốc hội khoá XVI cho rằng, trong tái cơ cấu: sắp xếp, giải thể, phá sản nếu cứ cơ học thì không hiệu quả. Có trường hợp, bán hết vốn chưa chắc có lợi, nhiều DN trong kế hoạch không bán được, nhưng có những đơn vị không trong dự kiến, thị trường lại rất thích. Hoặc có những doanh nghiệp bán dưới giá, chưa chắc đã bán được bởi người mua không chỉ mua tài sản, họ còn mua cơ hội kinh doanh.

Mặt khác, ông Hiếu đánh giá, vấn đề quan trọng hơn nữa của việc tái cơ cấu này là quản trị, nâng cao hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh. Nếu áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD, cần xác định rõ áp dụng nguyên tắc nào, áp dụng cho nhóm doanh nghiệp nào, cần phân tách rõ. Sau đó, rà soát lại thể chế, xem có đáp ứng được việc áp dụng này hay không, nguyên tắc OECD phù hợp phải đi đôi với thể chế hoá được.

Đặc biệt, ông Hiếu nhấn mạnh, thực hiện theo đúng quan điểm tại Nghị quyết 79, nâng cấp SCIC thành Quỹ đầu tư chuyên nghiệp, đưa hết các DNNN về Quỹ này hoặc tiếp tục sửa Luật số 69, bổ sung một chương về việc này.

“Không còn nhiều thời gian, đây là những việc cần và có thể làm ngay để thực hiện tái cơ cấu, tránh việc thực thi cơ học, hành chính, thiếu hiệu quả”, ông Hiếu kiến nghị.