Nằm trong nhóm 20 nền kinh tế xuất khẩu lớn nhất thế giới, Việt Nam đã tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, đối với nhóm ngành thực phẩm, phần giá trị gia tăng cao nhất vẫn chưa thuộc về doanh nghiệp trong nước.

Theo đó, thị trường thực phẩm toàn cầu hiện có quy mô khoảng 10.000 tỷ USD mỗi năm, được xem là một trong những ngành có dư địa tăng trưởng lớn và ổn định. Thế nhưng, cấu trúc chuỗi giá trị cho thấy sự phân bổ lợi nhuận rất chênh lệch: khâu nguyên liệu chiếm thấp nhất (khoảng 5%-10% giá trị), tiếp đó là chế biến (từ 10%-20%), logistics (10%-15%). Trong khi phân phối và bán lẻ có thể chiếm tới 50%-70%.

Theo TS Đinh Thế Hiển, Viện trưởng Viện Nghiên cứu tin học và kinh tế ứng dụng, giá trị cốt lõi của ngành thực phẩm không nằm ở sản xuất mà nằm ở khả năng kiểm soát thị trường, thương hiệu và hệ thống phân phối. Đây chính là điểm nghẽn khiến doanh nghiệp Việt dù tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, nhiều tiềm năng nhưng vẫn chủ yếu dừng ở các khâu có giá trị gia tăng thấp.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái định vị doanh nghiệp, chuyển từ “tham gia chuỗi” sang “làm chủ chuỗi”.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, nếu tiếp tục xuất khẩu thô, nông nghiệp Việt khó tạo đột phá. Doanh nghiệp cần chuyển sang tổ chức sản xuất bài bản, đầu tư chế biến sâu, tiêu chuẩn chất lượng và phát triển sản phẩm, từ đó nâng giá trị và xây dựng thương hiệu. Muốn hình thành doanh nghiệp quy mô lớn, thậm chí đạt tầm tỷ USD, cần kết hợp tư duy kinh doanh hiện đại với môi trường chính sách ổn định.

TS Đinh Thế Hiển cho biết, ba khâu mang tính quyết định gồm chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và tham gia hệ thống phân phối quốc tế chính là chìa khóa để gia tăng giá trị. Nếu chuyển dịch đúng hướng, giá trị gia tăng của ngành thực phẩm có thể tăng gấp 3-5 lần trong những năm tới.

Không chỉ dừng ở sản phẩm, yếu tố niềm tin ngày càng trở thành nền tảng cạnh tranh. Theo các chuyên gia, trong bối cảnh toàn cầu, lợi thế chi phí không còn là yếu tố quyết định, mà “đáng tin” mới là giá trị cốt lõi. Khi doanh nghiệp xây dựng được uy tín về chất lượng, minh bạch và trách nhiệm, giá trị sản phẩm sẽ được nâng lên, qua đó mở rộng cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Song song đó, chuyển đổi xanh đang trở thành điều kiện bắt buộc.

Từ góc độ kinh doanh, nhiều doanh nghiệp cho rằng cần xây dựng chính sách, môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có thể dự báo để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, đặc biệt trong các lĩnh vực chế biến sâu và công nghệ.

Chính phủ cần ban hành chính sách ưu đãi phát triển tín dụng xanh, hỗ trợ chuyển giao công nghệ và tăng cường xúc tiến thương mại để giảm bớt rào cản cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đây chính là “bà đỡ” giúp doanh nghiệp ngành thực phẩm Việt lớn mạnh, cạnh tranh mạnh mẽ với các tập đoàn lớn quốc tế, cũng là cơ hội để đưa ngành nông nghiệp tăng trưởng vững chắc.